Francisco López lehendakaria, “denon lehendakaria” izan nahi duen hori berori, behin eta berriro aritu da zabaltzen “tortillari buelta eman diotela” eta ETAren apologiarik ez dutela inola ere onartzen. Hori dela eta, Euskal Herriko jai asko, bereziki Donostia eta Bilbokoak, leherrarazi egin dituzte, euren ustez, edo eurek legeaz egiten duten irakurketaren arabera, euskal preso politikoen argazkiek mindu egiten dutelako beren biktimen memoria. Jakina, eurenak baino ez baitira biktimak, antza, eta ez dute konturatu nahi zenbat min zabaltzen duten, esaterako, Euskal Herrian barna barreiatuta dabiltzan (des)ordenaren indarrek; gutako askorentzat, indar okupatzaileek, alegia.

Argazkiok baina, ez dute inor samintzen. Hori lerdorik lerdoenak ere badaki, noski. Baina López jaunak, hainbesteko indarra jarri du egingo zuen aldaketan, ezen ez baitu jakin aldaketa hori nola gauzatu, eta, ekonomian Ibarretxe jaunak utzitako egoera on samarra denez, bada, egoera politikoa “normaltzeari” ekin diote, eta, ezker abertzaleko “erradikalek” jairik zapuzten ez zutenez, ertzainak bidali dituzte jaiok leherraraztera.

Urteak eman dituzte Ibarretxe kritikatzen, herritarroi interesatzen ez zitzaizkigun gauzez arduratzen zelako, naziotasun kontuak ez omen zirelako inportanteak, eta gure benetako kezkei eusten ez zielako. Eta beraiek, aukerarik txikiena izan dutenean bestela jokatzeko, ETArekiko inpunitateaz eta deslegitimazioaz baino ez dute jardun. Gizarte-mailarik umilenak krisi erraldoi batek astintzen dituen honetan, antza denez, ETAren kontrako irmotasuna da herritarron kezka nagusi eta bakarra.

Laster, ordea, udako jaiak amaituko eta argudiorik gabe geratuko dira. Edo, beharbada, legearen irakurketa partikular hori areago zabaldu eta gure etxeetako argazki-albumak ere arakatuko dituzte euskal presoren baten irudien bila, batek daki.

Kontua da agintaldia luzatu beharra dutela, nola edo hala. Izan ere, botereari eutsi zioten moduan, denok jakin dugu jaurlaritza irreal, ezegonkor eta epe motzerakoa izango zela, baina, denborari esker, aurreko guztia estali nahi dutela dirudi; aurreko jaurlaritza guztiek lortu duten ongizate-maila ona nahiz Ezker Abertzalearen indarra eta herritarron kemena. Errealitatea ezkutatuz, ordea, ez da ezer aldatzen, bereziki memoria historikoa duen Euskal Herria bezalakoa herri batean. Berrogei urteko diktadura lazgarri batek ezabatzerik lortu ez duena ez du lortuko oraingo espainolismoren estrategiarik sibilinoenak ere.

Beraz, Francisco jauna, Patxi, ezer aldatzekotan, aldatu estrategia, eta egizu politika apur bat. Ez gaitzazu udazken osoan zehar zorabiatu A gripea gora eta A gripea behera, euskal herritarrok kezkatzen gaituen beste konturik badago eta.

Agidanez, udatiar horiek haserre dabiltza udalak zergak igoko dizkielako. Nojan duten etxerako ura eta zaborren bilketa zerbitzua garestiago ordaindu beharko dute aurrerantzean, dezente garestiago, eta ez daude konforme igoerarekin. Hori dela eta, ostiral gauean, antza, protesta bat antolatu zuten eta bertako uda-inauteriaren desfilea bertan behera utzi behar izan zuten protestagatik. Nojatarrek, beren aldetik, bat-bateko erantzuna eman nahi izan zieten, eta ez zieten euskal udatiarrei herritik ateratzen utzi Bizkairako buelta-bidaian, asteburua amaitutakoan.

Ez dakit sakoneko zer beste kontu egon daitekeen afera honetan guztian, baina, horrela, prentsan irakurrita, ez zait ongi iruditzen udatiar bizkaitar horiek egin dutena. Kontua baita, orain dela ez dakit zenbat denbora eta orduko etxe-espekulazioa probestuz, hainbat bizkaitarrek bigarren (edo hirugarren eta laugarren) etxe bat erosi zutela Nojan, asteburuak eta oporrak bertan emateko, edota inbertsio moduan. Horrek suspertu egin zuen etxegintza hango inguruetan eta, prezioak hain merke eta onargarri izaki, orain, gainezka egin du egoerak, ez bakarrik espekulazioari dagokionez, baita bizimoduari eta udal-zerbitzuei dagokienez ere. Eta, jakina, hainbeste zerbitzu edukitzeak (etxeko ura, igeritokiak…) zerbitzua bera garestitzea ekarri du, normala denez. Gainera, hainbeste urtean hain zerbitzu merkea izanik, dezenteko igoera ezarri behar izan dute egoera normaltzekotan.

Bizkaitarrek, ordea, ez dute horrela ikusi nahi, eta munduko jaun eta jabe direlakoan, protestaka hasi dira. Ez dute onartu nahi beren orain arteko aprobetxategi-jokaera zenbaterainokoa izan den eta, horrela jokatuta, ohi bezala, sekulako ospe txarra jartzen digute euskal herritar guztioi. Beharbada lehenago pentsatu beharko zuten nora eta zertara zihoazen, zergatik Kantabriara eta zein jarrerarekin, ezin baita bizitzan zehar inbasore eta prepotente aritu inguruko herri xehe eta umilekin. Herri orok, txikik zein handik, ba ei du bere izaera propioa, eta errespetua merezi du ezinbestean, bestela, lehenago edo geroago ordaindu egiten baitira errespetu-falta eta prepotentzia hori (gogora dezagun, esaterako, Orgoños inguruan ere zer gertatzen ari den).

Bejondeiela, beraz, benetako nojatarrei, erreakzionatzen jakin dutelako. Nire elkartasunik zintzoena agertu nahi diet hemendik, Euskal Herritik, kolonoak ez baitira sekula ongi etorriak izaten, ez Nojan, ez hemen, ez eta inon ere.

Nik erakunde horrek baino urte gutxixeago ditut, baina ez naiz atzo goizekoa eta, horri esker, ETAren etapa ezberdinak bizi izan ditut. Hau da, badut nolabaiteko oroimen historiko txiki bat, beste askok ez dutena edo, ukan arren, ezabatu nahiago izan dutena. Urte kopuru horretaz hitz egitea, azken batean, bizitza oso batez aritzea da; lehen mundu honetako gizakion batez besteko biziraupena kontuan hartuta, behintzat.

Horrela, nik hiru etapa nagusi bereiziko nituzke ETAren bizitzan (eufemismoa iruditu arren):

1)      1959. urtean sortu eta, frankismoan zehar, diktaduraren kontrako borroka-garaia; hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadek osatua, beraz.

2)      Balizko demokrazia espainiarrean sartuta, borroka armatuarekin jarraitzea erabaki zeneko trantsizio-garaia; laurogeiko hamarkada, nagusiki.

3)      Helburu militarrez haratago, zibil eta politikarien kontrako ekintzak burutzen hasi zirenetik eta gaur arteko garaia; laurogeita hamarreko hamarralditik honakoa, alegia.

Hiru aro nagusi horietan zehar, ETAren beraren bilakaera ikus liteke, eta, gutako bakoitza horietako zeinetan sortua den, ikuspegi eta iritzi ezberdina izango dugu, segur aski, ETAren existentziaz.

Lehenengo etapa hartaz zeresan handirik ez dago, batez ere artean umegorriak ginenontzat. Baina umezaroan ere gauza batzuk garbi genituen: frankismoa zen borrokatu beharreko fenomenoa eta, haren kontra, dena zen baliagarri, noski. Hortaz, ETAren agerrera txaloka eta adoreka hartu zen gure gurasoen aldetik. Azken batean, gure nortasuna defendatzera azaldu baitziren etakideak, eta, inguru politiko abertzaleetan bizi ginenontzat, erreferente bilakatu ziren armak eskuetan dena, baita euren bizia ere, Euskal Herriaren alde emateko prest zeuden gazte haiek.

Ni neu, berriz, bigarren etapak markatu ninduen bereziki. Laurogeiko hamarkada hura nire gaztaroaren ardatza izan zen, ezbairik gabe. Gazte ginen gazte, eta ez ginen konforme, ez horixe. Orduko garaietan, “demokrazia” hitza paper bustia besterik ez zen, eta Espainiako felipismoa (gaurko zapaterismoaren aurrekaria) trantsizio faltsu baten kudeatzaile bihurtu zen. Lortutako askatasunaren izenean, euskal nortasuna, Euskal Herria bera, ukatu egiten zen behin eta berriro, eta, sozialismoaren mozorroaren azpian, langileria zigortu eta lagun kapitalistei botere handiagoa ematen zitzaien. Urte nahasiak izan ziren haiek. Bilbon, esaterako, unibertsitarioak ginenok Euskalduna ontzioletako langileekin elkartzen ginen manifestazioetan, denon aldeko leloei indar handiagoa eman nahian. Poliziak jipoitzen gintuen arren, bat eginik egiten genuen bidea geure eskubide eta aldarrikapenen alde. Hala, manifestazio soziopolitiko haietan, erraza zen ETAren aldeko oihu zaratatsu bezain gorgarriak entzutea, eta inork ere ez zuen kolokan jartzen borroka armatua; gehienez ere, baten baten isiltasuna zen susmagarri, baina ez zen kontrako jarrera garbirik agertzen.

Gero, hirugarren etapa horretara ailegaturik, ETAk jauzi kualitatibo ikaragarria eman zuen: militarrez gain, hau da, guardia zibilez, poliziez eta militarrez eurez gain, kargu politikoak ere hiltzen hasi zen. Herritarren botoei esker kargu politikoa hartutakoak, Donostiako Gregorio Ordoñez hura kasu, helburu bilakatu ziren ETArentzat. Sufrimendua sozializatzea omen zen xedea, KAS alternatibaren postulatuen harira, bederen. Baina, poliki-poliki eta atzerabiderik gabe, kontra bueltatu zitzaien estrategia hura, espainolistek ere atarramentu politikoa ateratzen jakin baitzuten egoera hartatik (gogoratu, bestela, Miguel Angel Blancoren ingurukoak).

Hala, bide luze eta mingarri bat egin da gaurdaino, gizartearen ongizateak eta konfortak gehienen desideologizazioa eta pasotismo politikoa ekarri dutelarik. Den-denek, ordea, ez dute paso egiten, eta mutur batekoek zein bestekoek esku hartzen dute barrikadako euren taldeen alde; ETAn, esaterako, “demokrazian” sortutako gazteak ari dira militatzen, nolabaiteko belaunaldi-jauzia lortuz; espainolisten alderdian, berriz, ezarri diguten hau “benetako demokrazia” dela sinesten duten gizatalde berriak ari dira botere politikora ailegatzen, itsu-itsuan sinesten dutenak, gainera, etakideak terrorista hutsak direla. Bitartean, beste batzuk adinez zahartu gara eta, hogei urterekin genuen militantismoa eta odol beroa, kontserbadurismo eta bizimodu erosoa bihurtu zaizkigu berrogei betetakoan. Oro har, gainera, halako neke politikoa sumatzen dugu inguruan, zorgin-zulo honetan parte hartzera batere motibatzen ez gaituena.

Testuinguru horretan betetzen da, nik uste, ETAren berrogeita hamargarren urteurrena. Eta, hainbeste urteren bueltan, lehengo lepotik burua, nor bere sinesmenean temati. Espainiar estatuak euskal errealitatea ukatzen segitzen du, eta txapitxeo “legalak” ere asmatzeko prest azaldu dira bertoko botere-esparruak kontrolatzekotan, euskal abertzale edo naziozaleok existituko ez bagina bezala. Bitartean, ETAk ez du amore ematen bere estrategia militarrean; badirudi, gainera, egunotan lehengo parametro haietara itzultzen saiatzen ari dela eta helburu militarretan zentratu nahi dituela, berriro ere, bere ekintza militarrak, nolabait euren aldeko sinpatia eta militantismoa berpiztu ahal balute bezala.

Ez bata ez bestea, ordea. Tarteko zertxobait beharko dugu luze jotzen duen auzi hau konponduko bada. Gizartea oro har, eta naziozaleok bereziki, ez gaude prest beste berrogeita hamar urte dinamika honetan emateko; neuk, behintzat, bestelako jokamolde politikoak behar ditut, bestelako politika, gogaimen hau gainetik astindu eta ilusiorako ateak zabalduko dizkidana. Eta zenbat ote, nire moduan, zain?

Gure gizartean euren aldeko kanpotar mordoa txertatu ostean, eta euren hizkuntza eta kultura gureak bailiran behin onarrarazita, oraindik, nazioa garela eta geure bidea egin nahi dugula ikusten dute, eta hori guztia, neurri handi batean behintzat, EAEn daukagun autonomia politikoari esker lortu dugula konturatu dira. Ez dira, ez itsuak ez lerdoak. Bazekiten autonomia txiki hori berenganatuz gero, errazagoa izango zutela euskaldunon erabateko asimilazioa. Izan ere, Nafarroan aspaldiko partez ari dira horrela lanean, aspaldi lortu baitzuten Hegoaldeko euskaldunok zatitu eta, erkidego politiko-administratibo bakarra osatu beharrean, bi izan gintezen, nafarren gidaritza politiko hori beren esku utzita. Eta horrela, jakina, errazagoa ari zaie gertatzen Euskal Herriaren zati horren asimilazioa.

Gauzak horrela, orain urte batzuk jada egin zuten lehenengo saialdi serioa Ajuria Enea konkistatzeko. Mayor Oreja espainolista eskuindarra buru zutela, sikiera lipartxo batez, lortu egingo zutela pentsatu zuten, eskuragarri zeukatela, historian lehenengo aldiz, Baskongadetako erakunde politiko gorena, Ajuria Enea, eurek gidatzea. Emaitzek, ordea, txarto kalkulatua zutela frogatu zuten; usteak erdia ustel, alegia.

Aurton izan ditugun hauteskundeetarako, berriz, bestelako “talante” batez azaldu zaizkigu espainolistak. Elefante bat katxarreria batean bezala sartu barik (PP), hobeto planifikatu dute asaltoa, eta, oraingoan, ezkertiarren mozorroa jantzi dute erasorako (PSE). Herriak behar omen ditu, herriak eskatzen ei du aldaketa, eta ez dakit zenbat gezur gehiago entzun behar izan ditugu hilabete luzeotan. Baina guk badakigu berberak direla beti (PPSOE), eta, emaitzek berriro ere herri honen errealitate politikoa egotziko ziela bazekitenez, ez zutela lortuko aurreikusita, gehiago zehaztu behar izan dute estrategia: “terrorismoaren” aitzakian, Ezker Abertzalearen botoak hauteskundeetatik kanpo utzi beharra zegoen gehiengo espainolista lortuko bazuten. Pentsatu eta egin. Ezker Abertzalea legez kanpo utzi eta, egun, Ajuria Enean ere gobernatzen dute.

Urrats ikaragarri handia eman dute, eta beraiek badakite hala dela. Gainera, botereari eusteko egindako tranpatxoak laster ahaztuko direla (ditugula?) uste dute, dagoeneko herritarrok erdi desideologizatuta baikaude mendebaldeko gizarte globalizatu honetan, baita Euskal Herrian ere. Orain, duten denbora ondo antolatu beharra dute eta, nola edo hala, kudeaketa ona edo on itxura duena erakutsi behar dute datozen hauteskundeetan aukeraren bat izateko.

Badakite, dena den, hurrengo hauteskunde autonomikoen aurretik beste hauteskunde batzuk izango ditugula: Udal eta Batzar Nagusietakoak. Beraz, estrategia bera erabiliz, edo hori berori ahal bezainbeste hobetuz, erakunde horien asaltoa ere prestatu behar dute. Eta horretan ari dira dagoeneko, bistan denez.

Bizkaian zail samarra dute, badakitelako, jakin, EAJren harrobia dela mendebaldeko lurraldea. Araban, ostera, aski erraza dutela dirudi, errazegia beharbada, baina, PPko elefanteek katxarrerian sor lezaketen zarata gehiegizkoa izan daitekeelakoan, PSEkoak ez dira ausartu, oraino, espainolismoari bide ematen. Nahiago dute eurak izan boterea hartuko dutenak, Gasteizen bezala, eta, bitartean, hurrengo hauteskundeoi begira jarrita, Gipuzkoako aukerak aztertzen eta handitzen ahalegintzen ari dira. Horregatik, bada, egunotan entzuten ari gara lurralderik abertzaleenean hainbat proiektu eraman nahi dituztela aurrera; Donostiako balizko metroa, Monpaseko pasarela, Hondarribiko aireportuaren handitzea… Dena ere, EAJren aurreko kudeaketa “eskasari” leporatuta, jakina.

Tira, agerikoa da estrategia landu eta sibilinoa prestatu dutela ahalik eta erakunde gehienetan gobernatu ahal izateko. Bilboko Udala ere helburuetako bat dutela esatera ausartu dira egunotan; ez da makala, gero! Baina okerrena ez da hori guztia; okerrena indar politiko naziozaleen estrategia falta da, ezbairik gabe. Ezer gertatuko ez balitz bezala ari baitira jokatzen; EAJk ez du, behintzat, alternatiba handirik duenik erakusten; eta Ezker Abertzaleak, aldiz, uda osterako promesa asko egiten digu, baina gutako askok susmoa dugu, berriz ere, hutsaren hurrengo izango dela Ezker Abertzalearen berrantolaketa horrena. Bitartean, denbora aurrera doa eta independentiston itxaropena, beharbada, galduz. Noiz arte itxaron beharko dugu indar naziozaleak, espainolistak bezala, batuta eta estrategia komun batean dihardutela ikusteko? Euskal Herria erabat asimilatu arte, akaso?

Berez, esate baterako Harluxet hiztegi entziklopedikoan ikusita, zera litzateke kolonoa: kolonia bat osatzen duten atzerritarretako bakoitza. Eta kolonia, Rhin ibaiaren ertzeko hiri alemaniarraz aparte, honako hau ere bada: 1. Lurralde batean, berau populatzeko eta bertako baliabideez jabetzeko, kokatzen diren atzerritarren multzoa. 2. Atzerriko estatu batek menperatu eta administratutako lurraldea, hark ekonomikoki ustiatzen duena. 3. Hiri edo herri batean bizi diren atzerritarren multzoa. Horrela, kolonialismoa sortu zen: 1. Lurralde bat, atzerriko estatu batek menperatzea, politikoki gobernatzea eta ekonomikoki ustiatzea bidezkotzat jotzen duen doktrina. 2. Kolonien bidezko menderakuntza-sistema. Eta berau bultzatzen dutenak, hortaz, kolonialistak dira: Kolonialismoari dagokiona; kolonialismoaren aldekoa.

Egunotan txinatar kolonoez hitz egiten ari zaigu mass-medietan. Lo dagoen estatu erraldoiaren armadak Xinjiang-eko uigurrak bakartu eta, enegarren aldiz, ukatu egin die ezertxo ere erabakitzeko baimenik. Denak omen dira txinatarrak, eta kito. Uigurrek berezko hizkuntza eta kultura izan arren, bigarren mailako biztanle bihurtu dira euren lurraldean bertan, txinatar kolono kolonialistek zanpatuta.

Bada, euskaldunontzat ez da kontu harrigarria, berton ere, Euskal Herrian alegia, badakigulako, jakin, zer den kolonizatua izatea. Garai bateko industrializazio “onuragarri” bezain masibo baten aitzakian, kanpotarrez bete zigun lurraldea Franco espainiar diktadoreak, eta, haren itzalpean, kultura eta hizkuntza inbasoreak ezarri zizkigun, ofizial eta derrigorrezko. Geroztik, badakigu zer gertatu den eta non diren orain gure hizkuntza eta kultura; bigarren maila batean, inbasoreen hizkuntzaren eta kulturaren ostean, uigurrei gertatzen ari bezala.

Hau da, hitzok gustatu edo ez, espainolek kolonizatu egin gintuzten, eta, oraindik ere, borrokatu egiten dituzte gure hizkuntza eta kultura, berez dagokien lekua berreskura ez dezaten. Jakina, hori guztia demokraziaren mozorroaren azpian egiten da orain, eta ditugun kolonoek ez dute onartu nahi garai batean indarrez ezarri zizkigutela euren hizkuntza eta kultura. Xinjiang-en, ordea, demokrazia arrastorik ere ez dagoenez, dena egiten da bortxaz, eta, ezarpenen aurka inor matxinatuz gero, akabatu egiten dute kalean bertan, hemen garai batean egiten zen bezala.

Tamalez, memoria historikoa galtzen ari da, edo ari gara. Oraingo gure gaztetxo askok ez bide dakite euskara dela gure hasierako hizkuntza eta euskal kultura dela izena eta izana eman dizkiona Euskal Herriari. Oraingo gaztetxo horiek, gehienek, gaztelania dute euren hizkuntza behinena, nahiz eta euskaraz jakin, eta ez dute ulertzen izenak izana ere behar duela, herri bezala iraungo badugu. Areago, hainbatek mespretxua ere agertzen dute euskararen kontra. Helduok, berriz, ez dugu orain arte lortutakoa balioesten jakin, eta ez diegu gure ondorengoei militantzia kulturalaren bidez borrokatzen irakatsi. Globalizazioak eta ongizate gizarteak gure seme-alabak galarazi dizkigu; mestizaiak eta aniztasunak desideologizatu.

Nik, ordea, garaiotan eta neuk bakarrik ezer gutxi egin dezakedan arren, gauza bat behintzat argi eta garbi utzi nahi diet neure ingurukoei: Euskal Herriaren kasuan, baditugu colonoak eta kolonoak, ez baitira gauza bera bertora norberarena ezartzera etortzea eta, behin hona etorrita, bertokoa bereganatzen ahalegintzea. Bigarren hauei, kolonoei, nire laguntza eta eskertzerik zintzoena eskaintzen diet; ea bertoko askok ere ikasten duten euskaldunak, iruditzeaz gain, izan ere izan behar duela euskaldun.

Eta zer genekien aurretik? Bada, bistakoa dena:

1) Hego Euskal Herrian, behintzat, euskal naziozaleak gara gehienok; espainolak baino dezente gehiago. Ipar Euskal Herrian, ordea, bestelakoak dira gauzak, oraindik ere sustraitu beharra baitago euskal nazioaren kontzeptua. Baina bidean goaz, eta denborak aitortuko digu naziotasun osoa, ez izan zalantzarik.

2) Ezker Abertzalea ezinbesteko indar politikoa da, eta, inoiz “euskal gatazka” delakoa konponduko bada, egon egon beharko da konponbide horretan. Agerian gelditu da ezkertiar abertzaleak nork ordezkatzen dituen; ez Aralarrek ez eta Eusko Alkartasunak ere, betidaniko eta betiko ordezkariek baizik, izenik eta pertsonalismorik gabeko herritar xume ezkertiarrek, alegia, edozein direlarik daramatzaten  siglak.

3) Abertzaletasunak ordezkaritza bi baino ez ditu behar; espainolismoak beste, hain zuzen. Eusko Alderdi Jeltzaleari dagokio, historikoki, ikuspegi kontserbadore eta zentro-eskuindarraren ordezkaritza abertzalea; bigarren ordezkaritza, ordea, Ezker Abertzaleak izaten du, berez, sigla batzuen edo bestetzuen azpian aurkeztuta frogatu izan duen bezala. Agerikoa denez, eutsi egiten dio bigarren indar abertzalea izateari, eta legez kanpo utzi dutenetan besteri utzitako botoak erraz asko berreskuratzen ditu legezkoa izaten uzten diotenean. Beraz, legeak lege, hortxe dago uka ezinezko egia politikoa.

Espainolek ere bi ordezkaritza baino ez dutela erakutsi dute; ez Espainian bakarrik, baita Hego Euskal Herrian ere. PSOE eta PP dira aukera bi horiek. Hirugarren bide bat zabaltzen saiatzen ari badira ere, ez dirudi bipartidismoak alternatibarik duenik. Hortaz, zer hausnartua dute balizko alternatiba hori izan nahi luketen horiek, bai espainolen kasuan (dela IU, dela UPyD), bai eta euskal alderdien kasuan ere (noraezean doan EA, eta tokirik aurkitu ezinik dabilen ARALAR).

Hiru egia biribil horien inguruan gabiltza, aspaldiko partez ibili ere, eta, errealitate hori ukatzen jarraitzen duten bitartean, ez da konponbiderik izango. Zeren zain daude, ba, oraingo agintariak, lanean hasteko? Noizko emango diote bide gure errealitate politikoari?

Benetako maila politikorik ukanez gero, beharbada aspaldi konponduko zen auzi hau guztia, baina nago maila politiko handirik ez dutela “gure” ordezkari hauek, eta, gauzak horrela, luze jo dezake, oraindik ere, delako “euskal gatazka” honek.

Latinezko AD aurrizkiari HERRI euskal hitza erantsita sortu zuen Sabinok euskarak ez zeukan kontzeptu hau. Erdarazko PATRIA hitza litzateke horren parekoa eta, beraz, “patriotak” lirateke abertzaletzat euren burua dutenak. Hau da, gaur egun “nazionalista” esateko “abertzale” terminoa erabiltzen dute askok eta askok, baina, apika, ez dakite azpian, etimologia ezkutuan, patria bezalako kontzeptu nahasi eta militarra ari direla aldarrikatzen. Berdin gertatzen da, jakina, jeltzaleekin: JEL (Jaungoikoa eta Lege zaharra) + ZALE. Ez dut uste jainkotasunak naziotasunik emango digunik, ez niri behintzat.

Neu ere izan nintzen abertzale (ez jeltzale) eta, noiz edo noiz, halako ospakizunen batean ere izan naiz; aspaldi batean baina (artean euskararik ez nekiela). Gerora, konturatu nintzen nazioa eta aberria kontzeptu ezberdin bi direla eta, maiz, ez dela komeni nahastea. Estatua eta nazioa ezberdinak diren neurri berean, edo handiagoan, dira ezberdinak nazioa eta aberria ere. Eta, zer esanik ez, ez dut ezelako loturarik ikusten jainkotasunaren eta lege zaharren artean. Eta, gauzak horrela, koherentziaz jokatzea komeni da, naziozale izatekotan.

Horrexegatik “sortu” nuen nik NAZIOZALE kontzeptua, inongo hiztegitan agertzen ez dena (arruntenetan ez, behintzat). “Nazionalista” hitza, ordea, bai jasotzen dute hiztegiek, baina agerian da “nacionalista vasco” esateko abertzale hitza erabiltzen dela gehienbat; zentzu mespretxagarri batez erabili ere, espainolistek behintzat. Eta, egia esanda, uxagarria ez, baina usatu samarra bai da termino hori; erabiliegia, alegia.

Egun, edonor izan daiteke abertzale, inkoherentziarik handienetik abiatuta ere. Abertzale askok eta askok, adibidez, ez dakite euskararik, eta ez dute ezertxo ere egin (ezta egingo ere) ikasteko; beste batzuek zertxobait edo askotxo ikasi bai, baina ez euskaraz bizitzekotan; eta beste batzuek, euskaraz ederto jakin arren, ez dute normalean erabiltzen eguneroko bizimoduan, ez eta aberri-egun, ibilaldi, herri-urrats eta halakoetan ere. Jakina, bestalde, badaude abertzale erabat koherenteak direnak, Euskal Herri euskaldun eta independente bat egunean-egunean sortzen ari direnak. Nik horiei, ordea, ez diet abertzale esaten, naziozale baizik.

Gaur egun, urruntasunetik bizitzen dut nik aberri eguna. Ez naiz motibatuta sentitzen ezelako ospakizunetan esku hartzeko, eta, neure Euskal Herri ttipi honetatik, naziotasuna sortzen segitzen dut, egunean-egunean, oraintxe blog honetatik ari naizen bezalaxe. Izan ere, ondo dago euskal estatua eraiki nahi izatea, neuk ere nahi dut burujabetasun politikoa, baina, gerora, estatu horrek zutabe sendoak izan eta betiko iraun dezan, benetako abiapuntua behar du: euskal nazioa. Naziotasunetik eraiki behar dugu Euskal Herria, tipi-tapa, egunero eta koherentziaz eta, egunen batean, akaso, EUSKAL NAZIO EGUNA ospatuko dugu denok batera, naziozale guztiok.

Dena dela, lehengo lehendakari guztiak ere ez dira guztionak izan, ez eta guztiontzat gobernatu ere. Baina orain artekoak, behintzat, gehienon lehendakariak izan dira; izan ere, orain arte, oposizioak baino boto-emaile gehiagoren izenean jardun izan dute beti boterean ibilitakoek, eta, gehiago edo gutxiago gustatuta, euskal naziozaleon lehendakariak izan direla esan liteke.

Kopuruak eta gehiengo-gutxiengoen dikotomia hori albo batera utzita, garbi dagoena zera da: EAEn, eta politikari gagozkiolarik, bi multzo nagusi gaude, euskal naziozaleok batetik, eta, bestetik, espainiar naziozaleak. Edo, bestela esanda, Euskal Herrian bizi eta Euskal Herria geure naziotzat dugunok, bateko, eta Espainian bizi eta Espainia euren naziotzat dutenak, besteko. GU eta HAIEK, alegia, eta ez alderantziz, GU gehiago eta lehenagokoak baikara (ber)HAIEK baino.

Gauzak horrela, zergatik izango da, orduan, beraietako bat lehendakari eta ez gutako bat? Zergatik gobernatuko dute HAIEK eta ez GUK? Bada, erantzuna oso erraza da: HAIEK ados jartzen badakitelako, GUK ez bezala. Betiko kontua, alegia. Espainiarren eta euskaldunon arteko lehia amaigabe honetan, Espainia gailendu izan zaio beti Euskal Herriari, HAIEK, espainiarrek, badakitelako elkartzen komeni zaienean, eta GU, euskaldunok, aldiz, beti ibili izan gara geure artean elkarri ostikoka, nor baino nor, ea nor ote den euskaldunagoa-edo. “Zatitu eta irabazi egingo duzu”, horixe da estrategia, euskaldunoi, galtzaileoi, betidanik oso ongi aplikatu izan digutena.

Batzuek diotenez, bi multzo naziozale horien arteko zatiketaz gain, bada beste multzokatze posible bat, ezkerraren eta eskuinaren arteko zatiketa islatzen duena. Hau da, ezkerreko alderdiak batetik, eta eskuinekoak bestetik, euskal ala espainiar naziozaleak garen/diren kontuan hartu barik. Betiko eztabaida da, azken batean. Garai batean halaxe planteatzen genuen: “Zer da lehenengo, askapen soziala ala askapen nazionala? Zer gara gehiago, ezkertiarrak ala naziozaleak? Bada, nire uste apalean, bizi garen gizarte post-moderno, globalizatzaile, neoliberal eta aburgesatu honetan, aspaldi jakin beharko genuen nazio askea izanik soilik lor dezakegula euskal gizarte libre eta justuago bat ere izatea. Askatasuna, independentzia edo burujabetasuna bezala, norberarengandik hasi behar, ezinbestean, hurbilen eta geureen dugun horretatik, alegia; beraz, Euskal Herriak berak munduan bere lekua izan dezan ados jartzen ez bagara, nolatan nahi dugu erabaki zein Euskal Herri mota behar dugun? Ez al gara konturatzen geure buruaren kontra ari garela, suizidio kolektiboa ari garela bultzatzen, beraiek, espainiarrek, berenganatzen edo asimilatzen gaituzten bitartean?

Tira, esan nahi dudana, azken batean, oso gauza sinplea da: euskaldunon batasunak ez bestek ekarriko du, inoiz ekartzekotan, Euskal Herriaren garaipena. Hortaz, euskal naziozaleok, bat eginik lan egiteko prest zaudetenean, orduantxe egidazue dei; bitartean, hementxe segituko dut, nire Euskal Herri ttipian, inoren eremuan, zain.

Egia esanda, Ezker Abertzalearen milaka botoak zakarrontzira bota ostean, ez zeukaten, ez, oso gaitza Gasteizko Legebiltzarra ere eskuratzea. Horixe da demokrazia berriaren zutabeetako bat: berez irabazterik ez baduzu, ezaba ezazu oposizioaren zati handi bat eta kito, dena konponduta. Beste zutabe garrantzitsuenetako bat, jakina, gainerako alderdien isiltasun eta onarpena da; eta, noski, gizartearen nolabaiteko axolagabekeria eta pasotismoa nork eta nola goberna gaitzakeen.

Indar abertzaleek, gainera, zatiturik eta nork bere zilborrari begira jokatu dute ostera ere, betiko legez. Luxu handia da, nire ustez, gurea bezalako lurralde txikian, lau indar politiko egotea aukeran, batez ere espainolistek bi besterik ez duten bitartean (Izquierda Unida zuek jakin non kokatu, baina aspaldiko partez dabiltza noraezean, nik uste).

Dena dela, botoa ez da ia ezertxo ere aldatu. Euskal nazionalisten eta espainiar nazionalisten bozkak zenbatuta, oso kopuru antzekoak ateratzen dira azken hauteskundeetan. Beraz, Francisco López lehendakarigaiak dioenean abertzaleek nabarmen egin dutela behera (EAren ia erabateko desagerpenagatik), gezurretan ari da, askotan bezala, eta berak ere ederto daki hori. Galdu ez, kontzentratu egin da boto hori, non eta Ibarretxeren irudiaren inguruan, hain lehendakari eskasa zela ziotenaren inguruan, alegia. Hortaz, baliteke EAJren autonomismo posibilistak alderdi barruko partida galdu izana, erabakimenaren aldeko jeltzale independentistek irabazita. Orain, beren burua oposizioan ikusita, ikusiko dugu, akaso, benetan independentziaren aldeko ala zer demontre diren PNVko hauek.

Abertzaleen beste aldean, ezkerrekoak direla diotenen aldean, alegia, ez pentsa aldaketa handirik ere egon denik. Aralarrekoak pozarren azaldu ziren lau eserleku zituztela jakin berritan, eta beste askok ere goraipatu egin zituzten Zabaletaren apopiloen emaitzak. Baina jakin badakigu balizko igoera horren arrazoi zati handi bat ilegalizazioan datzala, ezkerreko eta abertzale diren hainbat eta hainbat nekatu egin direlako beren botoa zakarrontzira botatzen, ez dutelako onartu ordezkaritzarik izango ez duen boto bat ematearena; egunen batean, ordea, Batasunakoak berriz ere legalak direnean, atzera bueltan etorriko dira boto horiek guztiak, horretaz ziur naiz. Gainera, euren burua Ezker Abertzale Alternatibotzat duten Aralarreko hauek onetsi egin beharko dute alternatiba eskasa direla, behin ikusita, gauzak hain erraz eta alde izanik, oso boto gutxi eskuratu dituztela 150.000 haietatik. Eta, egia esanda, bistakoa da ez direla alternatiba, Ezker Abertzaleak betidanik egin baitu apustu garbia irudi kolektibo eta iraultzaile baten alde, eta ez aurpegi sasi-mediatiko eta hutsalen alde, Aralarrek bezala. Hura lotsa pasatu nuena Ezenarro, Abril eta Basabe bulegotik ateratzean dantzan eta kadenetak egiten ikusi nituenean! Horrelakoetan erakusten da, bai, zer-nolako alternatiba izan nahi duten. Eskerrak Dani Maeztu, behintzat, ez nuen erridikulua egiten ikusi! Ganora handiagokoa dirudi eta!

Tira, natorren bukatzera iritzi xume hau. Kontua da hauteskundeok ez dutela ezer konpondu, ezpada gehiago nahaspilatu. Lehengo arazoek hortxe diraute, eta, beharbada, arazo handiagoa izango dugu orain espainolisten kudeaketarekin. Baina, nioen bezala, txarto ere ez zaio etorriko EAJri behintzat, ea behingoz onartzen duten merezita dutela gobernua galtzea, eta esan ez ezik iruditu ere egin behar duela batek naziozalea dela. Ea, orain, batzuek eta bestetzuek zer-nolako maila politikoa erakusten diguten.