denetik - borthuzai

Jakingo duzuenez gure planeta nahiko borobila da, arrautza forma du, eta baita zoritxarrez arrautza ustel usaina ere gizakioi esker. Eta forma hau plano batetara proiektatu nahi dugunean, mapamundi bat edukitzeko adibidez, arazoekin topatzen gara berehala. Ezinezkoa da forma esferiko bat plano batetan proiektatzea zehaztasun osoz.

Jakingo duzue baita ere, nola, gure artean ohikoena izan den Mercator-en proiekzioak azalera akatsak dituen. Hau da, nola azpiko mapamundian esate baterako, berez azalera berdinak dituzten estatuek tamaina desberdina duten beraien latitudea dela eta. Ikusten baduzue, ekuadorren lerroa ere ez dago erdi-erdian, eta beraz, ipar hemisferioa hegoaldekoa baino handiagoa da.


Europaren azalera: 9,7 miloi Km²
Hego Amerikarena:  17,8 miloi Km²

Bada ordea akats hauek zuzenduta dituen proiekzio mota bat, Peters-ena hain zuzen. Hori dela eta, azkenaldian ezaguna bihurtzen ari da mapa mota hau, kontinente txiroenekin bidezkoagoa omen.



Ni ere, mapa honetan europarron eta amerikarren benetako tokia zein den hobeto ulertzen delakoan nago.

Baina begi bistakoa da baita ere nola ipar hemisferioa goran, eta hego hemisferioa berriz behean ipintzen dugun. Horrela esanda oso zentzuzkoa ematen du ezta? Baina garbi dago baita ere hau konbentzio bat dela, ez duela zertan horrela izan beharrik, baina hala onartzen dugula. Eta hortaz, zergatik ez ipini buelta emanda?



Ariketa interesgarria iruditzen zait, eta azken batetan mapa hau goikoaren baliokide da baita ere, ezta? XII. mendean Ceutan jaiotako Al-Idrisi ren mapan ere hala agertzen da lurra, hemisferioak "alderantziz" dituela.



Peters-en proiekzioa erabiliz egindako mapamundi iraulian, espainia hego emisferioan topa dezakegu, eta euskadi berriz espainiaren hegoaldean eta frantziaren hiparraladean. Gu gara ipar euskaldunak kasu honetan, eta exmugaz gaindikoak hegoaldekoak :-) Wasconia lehengoz agertzen den XI. mendeko Liebanako mapan ere ipar-hego bereizketa hori ez da batere garbia :-)



Baina Peter-s irauliarekin jarraituz, jolas polita da imaginatzea mundua era horretan irudikatu bagenu gauzak nola aldatuko liratekeen. Hau da, emigrazioa hegoaldeko emisferioetara emango zen eta “bajar al moro” beharrean “subir” esan. Andaluzak berriz, hots, Pantoja, paquirrín eta konpainia "los chicarrones del norte" lirateke, eta espainia iparraldeko festarik garrantzitsuenak San Ferminak euskaldunak ez, baizik eta gaur bertan hasi berri den Feria de Abril andaluza litzateke  :-)    Dena alderantziz.

Edo ez?

Eta zergatik diodan hori? Beno, azken batetan Feria de Abril espainia iparraldeko batzuek, hots, José María de Ybarra euskaldunak eta Narciso Bonaplata katalanak sortu zutelako, eta Pantoja, berriz... beno, hori beste baterako uztea hobe izango da.

:-)
To be continued…