Mende berriko hizkuntza politikak nolakoa behar duen adosten lagunduko digu gogoetarako topagune honek. Erronka berriek parte hartzeari eta adostasunari begirako dinamika berriak eskatzen baitituzte. Asmo horrekin, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak gogoeta ireki bat proposatzen die euskal gizarteko pertsona eta sektore guztiei.

Gogoeta ahalik eta zabalena izango da aztergaiei dagokienez, eta ahalik eta irekiena parte hartzaileei dagokienez. Izan ere, gure gizartea anitza da baita hizkuntzei dagokienez ere. Horregatik guztiagatik, euskararen munduak ez ezik erdal munduak ere lekua izango du ekimen honetan.

Ekimenaren abiapuntua Oinarrizko Txostena deiturikoa da. Txosten hori euskal kulturako eta gizarteko pertsona kualifikatuek egin dute, eta euskararen egoerari buruzko gogoeta sakona eskaintzen du, ekimenari oinarri sendo bat eskaintzearren.

Ustekabean, baina, askoz ere aurkikuntza garrantzitsuagoa egin zuten: erromatar garaiko hilobia.

Kare-harrizko kutxa handiaren barruan berunezko zerraldoa eta, haren barruan, giza-hezurdura eta zenbait hondar agertu ziren.

 Jakina denez, Julius Caesar bera saiatu zen aurrenik Ingalaterra bereganatzen, Kristo aurretiko 50.  urtean, baina Augustus inperadoreak menderatu zuen, azkenik,  lehen mendean.

 Horretaz, erromatarrek 300 urtetan agindu zuten Gaur egun, gutxi gora behera, Ingalaterra den horretan.

 Londinum hiria zuten hiriburu, gaurko Londres, eta bertan kokatu ziren erromatar administrazoaren erakunde nagusiak. Ez da, beraz, harritzekoa hiri horretan aztarmak aurkitu izana.

 Spitalfields-eko aurkikuntzak, baina, txundituta utzi zituen arkeologoak. Emakume gazte batenak ziren hezurrak: luze etzanda, esker besoa bular gainean zuen eta buru azpian erramu-ostozko burukoaren hondakinak zituen. Hilobiaren tankera pertsona aberats edota familia onekoa erakusten zuen: berunezko zerraldoa fin-fin landua, Txinako setazko jantziaren hondarrak, Siriako urrezko hariaren arrastoak, arbeltxezko kutxaxoa zein kristal finez egindako bonbiltxoa. Itxura guztien arabera, Kristo ondorengo laugarren mendekoa zen hilobia, 375 urtekoa, gutxi gora behera.

 Gorpuzkinak aztertzerakoan izan ziren, halabaina, ezustekorik handienak. Hezurrek emakumezko gazte bat zela adierazi zuten, hogei bat urtekoa, eta, oxigeno-isotopoen analisiaren arabera, ez Ingalaterran jaio eta bizitakoa, Mediterranear klimako leku beroagoan baizik. Analisi genetikoek, berriz, gaur egungo euskaldunen tankerako ADNa antzeman zuten.

 Londreseko printzesa deitu zioten hedabideek eta baita Spitalfields-eko dama gaztea.

 Gehiago oraindik: Londreseko Museoko teknikariek printzesaren aurpegia itxuratzea lortu zuten, buru-hezurra oinarri harturik. Hemen duzu orain mila seiehun urte baino gehiago Londresen hilobiratutako euskal printzesaren aurpegia.

Nola iritsi ote zen Ingalaterrara Euskal Herriko hegoaldetik?

 Euskaldun presentziaren arrastorik bazen, lehendik ere, Britannia-n: Sydenham izeneko herri baten Traianus inperadorearen garaiko harri idatzi baten Cohors II Hispanorum Vasconum aipatzen da, hots, Hispaniako baskoiek osatutako talde militarra. Talde beraren arrastoak, bestalde, Budapest-en, Mauritania Tingitana-n (Marruekosetan), Alcalá del Río-n (Sevillan) y Nîmes-en (Galia Narbonense) ere agertu dira. Varduli (giputzak-edo) eta Aquitanorum (Akitaniarrak) ere agertzen dira han hemenka.

Bigarren mendean (K.o. 105. eta 122. urteetan) Cohors Secundae Vasconorum civium Romanorum, hots, erromatar hiritar euskaldunen bigarren kohortea ere Ingalaterran egona zela badakigu. Cohors Primae Fida Vardullorum civium Romanorum equitata milliaria izenekoa, berriz, giputz fidelez osatutako zaldun-taldea zen eta Ingalaterrako iparrldean, Hadrianoren Hesia babesten lehen mendetik 3. menderaino ibili zen. Cohors Primae Aquitanorum (Akitaniarrak) ere agertzen dira han hemenka.

Euskal gudagizonek, horretaz, Erromatar Inperioan barrena beren karrera militarra egiten zutela adierazten digute aipamen horiek.

 Spitalfields-eko dama, agian, euskal buruzagi erromatartu baten alaba ala emaztea izan zitekeen, Iberus hibaiaren lurralde beroetan jaio eta hazi ondoren Londinum-eko lanbro artean hogeitsu urterekin hila.

 Siat terra levis. Lurra arin gerta bezaio.

Informazio gehiago: http://www.britannia.com/history/londonhistory/spitbod.html

Recent excavation of a Roman cemetery lying to the south of the medieval priory graveyard has revealed a huge limestone sarcophagus, dubbed a "most sensational find" by its discoverers. From the receptacle's size and rarity, the occupant has been identified as a Roman Londoner of particular wealth and eminence: perhaps even a member of the Governing family.

The stone sarcophagus, with a sealed lead coffin inside, was buried in the early fourth century. It was uncovered a few weeks ago in a Roman cemetery at Spitalfields Market near the City of London.

Dalai Lama claims for peace and menaces resign if protests goes not pacefully.

 Ezagunak dira joan den mendeetako euskaldunen itsas-abenturak, Atlantikoan zehar eta haratago. Noiz arrantzale edo merkatari, noiz itsaslapur, Hegoaldeko zein Iparraldeko euskaldunek sonatxoa lortu zuten XV-XVIII. mendeetan beren ausardia, trebezia eta bipiltasunari esker.

 Ipar-Atlantikoa izan zuten gure arbasoek, bereziki, beren azioen eta balentrien zelai zabal eta mugagabe. Spitzberg uharteetatik Ternua eta Labradorreraino, Islandiatik eta Kanariasetaraino. Arrantzaleku guztietan eta portu ugaritan entzun izan dira mendeetan zehar euskal azentu desberdinak eta guzti horietan sartu izan dira euskaldunak beste herrietako itsasgizonekin nahiz herritarrekin harremanetan.

 Harremanok zein hizkuntzatan izango ziren ez dugu jakiterik gehienetan. Bada, baina, Islandiako lurretan XVII. mendean bertako elizgizon batek bildutako euskara-islandiera hiztegi bat (hiru, hobe esan) eta, hiztegion hondarrean, euskal esaldi omen diren batzuk. Horiexek adierazten digute ondoen zein hizkera erabiltzen zuten arrantzale haiek lehorreko bizilagunekiko harremanetan.

 Hiztegiak, esan bezala, hiru dira, eskuz idatzita, eta DEEN irakasleak argitaratu zituen, Amsterdam-en, 1937an, “Glossaria Duo Vasco-Islándica” izenburuarekin eta, guztira, 648 hitz eta esaldi biltzen dituzte. Hitzok, antza denez, ahoz, galdetuz eta erantzunak transkribituz, jaso zituen apaiz jakinminak, eta inoiz gauzak keinu bidez seinalatuz.

 Euskal hitzek, gehienetan, Lapurdiko euskarazkoak dirudite, baina badira gipuzkerazkoak eta goi-nafarrerazkoak ere. Bizkaierazkorik, berriz, apenas.

 Bitxienak, esan bezala, esaldiak dira. Esaldietan aurki daiteke hizkera nahastu baten aztarna, ingelesezko, gaztelaniazko eta euskarazko elementuak dituena. Ikusi, adibidez, honako hauek (islandierazko ordainak ez ditut transkribituko, ezer gutxi argituko bailigukete guri):

 Ser trabala for ju                                 Zer egiten duzu?

Bocata for mi attora                             Garbitu nire alkandora

For ju mala gissuna                              Gizon gaiztoa zara zu

Sumbatt galsardia for                            Zenbat galtzerdigatik?

Hamar bÿ galsardia                        Hamabi galtzerdi (paregatik)

Trucka cammisola                                    Erosi jaka

Cavinit trucka for mi                                Ez dut ezer erosten

Ser ju presenta for mi                               Zer emango didazu?

For mi presenta for ju biskusa eta sagarduna    

                                        Emango dizut bizkotxoa eta sagardoa

Presenta for mi berrua usnia eta berria bura                

                                         Eman niri esne beroa eta gurin berria

Christ Maria presenta for mi balia, for mi, presenta for ju bustana

                                          Kristok eta Mariak balea ematen badidate, emango dizut buztana

Fenicha for ju                                                  Izorra hadi!

 Ikusten duzuenez, bitxia da joskera, bitxia morfologia eta bitxia lexikoa, hiztegietako gainerako hitzak ez bezala. Dena den, testigantza bakarra dugunez, gehiegi esatea litzateke Islandiako partean XVII. mendean pidgin modu bat erabiltzen zela.

 Ez dira honetan amaitzen euskadunek Islandian ibilitako urteetako berriak. Aurreko batean kontatu nizuen Martin Bilafranka donostiarrak eta haren lagunek 1615ean Islandian izan zuten heriotza latza. Gehiago ere  izangodira.

ETA terrorists kills in Arrasate a worker, former local council member.