euskal legezalea

Hizpide ugari eman du honezkero, eta gehiago emango du aurrerantzean ere, Eusko Jaurlaritzak 2008ko ekainaren 28ko bileran onartu eta  ekainaren 29an Legebiltzarrera bidali zuen Lege-egitasmoak: Bakea eta normalizazio politikoa iristeko negoziazio-prozesu bat irekitzeari buruz Euskal Autonomia Erkidegoko herritarren iritzia eskatzeko herri-galdeketa bat deitzeko eta arautzeko Lege-egitasmoa.

Eztabaida politiko sutsua piztu da, alde batetik, pentsa zitekeen bezala:  nazio-nortasun desberdineko euskal herritarron artean berezkoa baita gure herrialdearen statusari buruzko eztabaida
eta Espainiarekiko uztardura juridikorako aukera desberdinen gatazka politikoa. Hala da eta hala izango da luzaroan. Eta gaitz erdi, horrek gure herria, gure nortasuna bizirik dagoen seinale izango baita.

Baina orri honetara ekartzeko arrazoia ez dagokio politikaren esparruari, zuzenbidearenari baizik. Zuzenbidea, Espainiako politikagintzan ohikoa den bezala, politikaren luebaki besterik ez bada ere.

Eztabaida juridiko bat baino gehiago dago mahai gainean. Laburrean:
1.- Zer da, galdeketa/kontsulta ala erreferenduma?
2.- Ondorioz, deitu al daiteke Ministro Kontseiluaren baimenik gabe?
3.- Legebiltzarraren Lege batek deitu al dezake?
4.- Zein hauteskunde-legeria zaio ezargarri?

Hasi berri den eztabaida horretan aipatu dira, besteak beste, Espainiako 1978ko Konstituzioaren 149.1.32 artikulua, Euskal Herriko 1979ko Autonomia Estatutuaren 9.2.e) artikulua, eta Kataluniako 2006ko Autonomia Estatutuaren 29.6 artikulua.
Ahaztu gabe, noski, Eusko Legebiltzarraren Araudia

Eztabaida luze eta aberatsa ikusiko dugu datozen hilabeteetan. Ez da beti maila altukoa izango, baina legezaleok ziur gaude ikasteko eta zuzenbidean eta demokrazian sakontzeko balioko digula.

Beste bi lege aurkitu daitezke euskal legezalea web gunean euskaratuta:

- 2/1979 Lege Organikoa, Konstituzio Auzitegiari buruzkoa, eta
- 29/1998 Legea, Administrazioarekiko auzien jurisdikzioa arautzen duena.

Garrantzi haundiko bi lege hauek Euskal Herriko Unibertsitateko lantalde multidiziplinar batek euskaratu ditu, kalitatezko testu bi eskainiz. Hona hemen taldekideak:

JUAN INAZIO UGARTEMENDIA EZEIZBARRENA
MAITE ZELAIA GARAGARZA
IRENE ALDASORO KATARAIN
PATXI PETRIRENA ALTZUGUREN
ANTTON ELOSEGI ALDASORO
JUAN GARZIA GARMENDIA
JOSÉ ÁNGEL TAMAYO ERRAZQUIN

eta

CARMEN AGOUES MENDIZABAL
JASONE URKOLA IRIARTE
IRENE ALDASORO KATARAIN
PATXI PETRIRENA ALTZUGUREN
ANTTON ELOSEGI ALDASORO
JUAN GARZIA GARMENDIA
JOSÉ ANGEL TAMAYO ERRAZQUIN

Aurrerantzean ere EHUren lege-testuak eskaintzeko aukera izan nahi genuke.

XIX. mendeko euskal foruen galerak hiru zedarri izan zituen lege mailan:
- 1839ko urriaren 25eko Legea, euskal probintzien eta Nafarroaren foruak berretsi zituena baina, "monarkiaren batasun konstituzionalaren kalterik gabe" berretsi zituenez, azken batean foru-eraentzaren amaiera ekarri zuena.
- 1841eko abuztuaren 16ko Legea, "Lege hitzartua" deitua, Nafarroako foruen eraldaketa onartu zuena eta Nafarroako eskuinaren eta Amejoramenduaren oinarri bihurtu dena.
- 1876ko uztailaren 21eko Legea, hiru euskal probintzien foruak deuseztatu zituena eta kintak eta kontribuzioak sartu zituena.

Hiru legeok eta beste dokumentu historiko batzuk euskal legezalea web gunean aurkitu daitezke euskaraz.

39/2006 Legea, autonomia pertsonala sustatzeari eta mendetasun-egoeran dauden pertsonak zaintzeari buruzkoa eta balorazio-baremoa jasotzen duen 504/2007 Errege Dekretua euskal legezalea web gunean daude euskaraz.

Zuzenbide erromatarrean oinarri-oinarrizkoa den "XII Taulen Legea" euskaratuta argitaratu da euskal legezalea web gunean:

XII Taulen Legea

Horrekin ematen zaio hasiera Testu historikoak sail berriari. Zuzenbidearen testu historikoren bat euskaratuta baldin baduzu, helarazi guri itzulpena ala, gutxienez, esteka.

Arnaut Oihenart (1592-1667)

Euskal legelarien katalogo biografikoa jarraitzeko, Oihenart zuberotarra dakargu oraingoan.

Prestakuntzaz eta ogibidez legelaria dugu Oihenart, idazle gisa historia, olerkigintza eta paremiologia landu bazituen ere. Baina Euskal Herrietako kondaira aztertzerakoan eta auziak askatzerakoan argi baino argiago ikusiko dugu, historiagilearen lumaren gibelean, abokatuaren burua eta pentsakera, legegizonaren argudioa eta zorroztasuna.

Arnaut Oihenart 1592an jaio zen Maulen. Hugonoteek zituzten eskubideengatik protestatzeko Mauleko hiritarrek diputatu hautatu zuten, "Silbiet"-eko sindiko izan zen (1623 - 1627). Nafarroako kantzelariordearen alarguna zen 1667an Joana d'Erdoy noble aberatsarekin ezkondu eta horri esker, Nafarroako noblezian sartu zen. Enrike II.aren garaian Nafarroako Parlamentuko abokatu eta Agramunteko dukearen prokuradore izan zen.. 1653an alargun geratu eta 1667an hil egin zen Donepaleun.

Bere azken hogei urteak historia ikertzen, auziak konpontzen eta auzi horietaz idazten eman zituen: Baigorri, Erro bailara, Luzaide eta Baztanen arteko muga-arazoak konpondu zituen (1660) eta Baionako apezpikuaren eta Orreagako priorearen arteko ondasun-banaketa erabaki zuen (1665).

Oihenart eskolatua eta ikasia zen; lehen euskal idazle zuberotarra izateaz batera, apaiz ez zen lehen kritikari, historialari eta idazlea da. Euskal Herriko historiari buruzko bilduma egiten ari zela hil zen; bildutako dokumentu eta oharrekin hogei mila orrialde osatu zituen, baina gehienak desagertu egin dira.

Bere obrarik garrantzitsuenak hauek dira:

• Notitia Utriusque Vasconiae,ibericae tum aquitanicae [Euskal Herri bien berri, bai Iberiakoa eta bai Akitaniakoa] (1638) Hiru liburutan banatuta dago: lehena, 14 kapitulukoa, Hitzaurrea; bigarrena, 17 kapitulukoa, Nafarroako antzinako historiari buruzkoa; eta azkenik, 13 kapituluko lana, Baskoniari buruzkoa.
• Les proverbes Basques recueillis par le Sr. d´Oihenart. Bi zati ditu:
• Atsotizac edo Refrauac: guztira 706 poema, frantsesera itzulita daude.
• Oihenarteren gaztaroa neurtitzetan amodiozko poemak dira, oso landutako estiloarekin. Obra honekin, euskaraz poesia ezin dela landu dioen ustearekin amaitu nahi du, arau horiek kalte egiten ziotelako euskarari.
• L'art Poéthique. Ez zen bere garaian argitaratu, eta Lafittek egin zuen, XX. mendean, bi ataletan bananduz: poesiaren erregela orokorrak eta erregela horien aplikazioa euskaran.

euskal legezalea web gunea osatuz doa.
Deustuko Unibertsitateko lanyalde batek euskaratutako zenbaqit lege sartu ditugu berrikitan:

7/1980 Lege Organikoa, Erlijio Askatasunari buruzkoa
1/1982 Lege Organikoa, Ohorerako, Norberaren eta Familiaren
Intimitaterako, eta Norberaren Irudirako Eskubidearen Babes Zibilari
buruzkoa
9/1983 Lege Organikoa, Bilera Eskubidea Arautzekoa
2/1984 Lege Organikoa, Zuzenketa Eskubidea Arautzekoa
5/1984 Legea, Asilo Eskubidea eta Errefuxiatu Izaera Arautzekoa
6/1984 Lege Organikoa, Habeas Corpus Prozedura Arautzekoa
8/1985 Lege Organikoa, Hezkuntzarako Eskubidea Arautzekoa
2/1997 Lege Organikoa, Informazio Arloko Profesionalen
Kontzientzia Klausula Arautzekoa
4/2000 Lege Organikoa, Atzerritarrek Espainian dituzten
Eskubide eta Askatasunei buruzkoa, eta Atzerritar horiek Gizarteratzeari
buruzkoa
4/2001 Lege Organikoa, Eskariak Egiteko Eskubidea Arautzekoa
1/2002 Lege Organikoa, Elkartzeko Eskubidea Arautzekoa
6/2002 Lege Organikoa. Alderdi Politikoak .
Baliagarri izango zaizkizuelakoan.

"euskal legezalea" web gunea sortu dugu, Euskal Herrietan erabili beharreko lege-testuak euskaraz emateko.

Web gune horren helburua zuzenbidearen euskal profesionalei, eragile juridikoei eta itzultzaile-jendeari euskaraz lan egiteko tresna bat eskaintzea da, lanabes baliagarri eta erabilgarria.

Bertan, Europar Batasunaren, Espainiako eta Frantziako estatuen eta Euskal Herriko erakundeen lege-arauak euskaraz aurkituko dituzte, ahalik eta eguneratuen eta ahalik eta osotuen.

Hona helbidea: euskal legezalea

Hego Euskal Herriak hainbat ahalegin egin du, foruak galdu ezkero, Espainia barruan autonomia-estatusa lortzeko, lau herrialdeek batera edota mendebaldeko hiruek. Hona hemen ekimen horietako batzuen testuak.

-Euskal Estatuaren Estatutu Orokorra (1931), proiektua
-Euzkadiren Berjabetasun Araudia (1936)
-Euskal Herriaren Autonomia Estatutua (1979)
-Euskadiko Estatutu Politikoa (2005), proiektua

Xabier LANDABURU FERNÁNDEZ DE BETOÑO

Político nacionalista vasco (PNV) nacido en Vitoria-Gasteiz el 5 de septiembre de 1907. Se escolarizó en los marianistas y se licenció en derecho en la universidad de Valladolid. Su afición publicista la canalizó en el periódico local «El Heraldo Alavés» desde 1926, año en el que publica El Padre Vitoria era de Vitoria. Miembro de la Sociedad de Estudios Vascos fue uno de los organizadores, en 1927, de la sección «Baraibar» de la que fue designado secretario al año siguiente. Dirigió durante un corto lapso de tiempo el matutino donostiarra «El día» creado en 1930. Fue letrado asesor de la Cámara de Comercio e Industria de Álava. Al constituirse la Comisión de Autonomía de la Sociedad de Estudios Vascos, se le nombró miembro de la sección alavesa de esa comisión y luego tomó parte activa en la campaña por el Estatuto del PNV. En las elecciones parlamentarias del 19 de noviembre de 1933 fue elegido diputado por Álava. Su programa electoral se basó en la defensa del Estatuto Vasco de Autonomía y eso mismo lo puso de manifiesto en sus intervenciones en las Cortes. Perteneció a varias comisiones parlamentarias, entre ellas la de Instrucción pública y la que estudió el escándalo Strauss («estraperlo»). Habiéndose presentado también a las elecciones de 1936, fue derrotado perdiendo el acta. Al producirse la sublevación en 1936 era miembro del EBB; fue dos veces detenido en Vitoria-Gasteiz y puesto en libertad. Se manifestó contrario al Frente Popular pero, advertido de una nueva detención, estuvo escondido hasta septiembre de 1937 en que pudo evadirse y pasar el Pirineo estableciéndose en Donibane Lohitzune, Laburdi. El Partido Nacionalista Vasco lo nombró su representante en París y fue también designado representante del Gobierno Vasco en la Liga Internacional de Amigos de los Vascos. Al avanzar los alemanes sobre la capital de Francia fue desterrado a La Rochelle, quedó en zona ocupada francesa y formó parte de la organización vasca de resistencia -Servicios- en favor de los Aliados. Pudo escapar a la Gestapo y, al sublevarse París en agosto de 1944, ocupó con otros compatriotas el edificio de la Delegación del Gobierno de Euzkadi de la avenida Marceau. Representó al Gobierno hasta la llegada de sus miembros y desde entonces sigue figurando como delegado de Euzkadi en París. Colaboró constantemente con el presidente Aguirre y le asistió especialmente en sus relaciones y trabajos internacionales. Contribuyó al fin de la guerra mundial a la fundación de varios organismos internacionales y sigue representando al Partido Nacionalista en los consejos directivos de la Unión Europea de Federalistas (Movimiento Europeo), la Unión Federalista de Comunidades Étnicas de Europa y los Nuevos Equipos Internacionales (Unión Internacional de Demócratas Cristianos). Asistió a numerosos congresos y conferencias europeas e intercontinentales. En el Congreso de Estudios Vascos de Biarritz (1948) fue director de la sección de Derecho Vasco y para el Congreso Mundial Vasco (1956) se le nombró ponente de la sección cultural. Este año aparece su La causa del pueblo vasco, alegato nacionalista dedicado principalmente a los jóvenes que, en el interior, manifiestan su impaciencia (tercera edición en 1977). Fue designado vicepresidente del Gobierno Vasco desde 1960, año en que abandona el cargo J. M.ª Leizaola para ocupar la presidencia que dejó vacante la muerte de J. A. Aguirre. Sustituyó a Leizaola como consejero del PNV. Muere el 6 de mayo de 1963 cuando preparaba un libro titulado José Antonio de Aguirre, forjador de la nación vasca. Posteriormente, sus escritos en la revista «Alderdi» fueron editados en Bilbao (1980). Considerado como uno de los principales ideólogos del PNV, su pensamiento, según Koldo San Sebastián, gira en torno al ideario demócrata cristiano y al europeísmo: «Francisco Javier de Landáburu es un renovador dentro del Partido Nacionalista Vasco. Muchos de sus artículos en «Alderdi» van dirigidos en este sentido. Es, probablemente, el principal defensor del social-cristianismo dentro del PNV. Así, artículos como «Emmanuel Mounier-Leon Blun», «Patronos cristianos y curas obreros», «...Comunismo tampoco», o «¿Debe tener el partido una doctrina social?», marcan un poco la línea a la que hacíamos referencia». «Gran parte de los artículos publicados por Landáburu en «Alderdi» durante esa etapa tienen un clarísimo contenido europeísta: «En torno al Pacto del Atlántico», «La lección de la Commonweath», «De Luxemburgo a Estrasburgo», «Marc Sagnier, el sembrador» (Ref. «Muga» n.° 12, 1980, 108-112).

Andoni de ASTIGARRAGA

(Enciclopedia Auñamendi)

http://www.euskomedia.org/aunamendi/84895?op=4&primR=91&regs=10&idi=eu&EIKVOGEN=landaburu&pos=92