Bidartekoan

Te recibí con un verso,
con otro me despido de tí;
del recuerdo de la luz de tus ojos
cuando sonríes
que hasta la niebla del Jurra mendi disipas,

pero también
también
del futuro difícil que no habla,
sino que susurra,
predice... y falla
siempre
nunca
...

Ojala se cumplan tus deseos,
ojala encuentres horizontes que paguen los cuidados del camino
ojala las canciones vuelvan a significar
y las palabras tintineen en tu aliento, y se encaracolen en tus oidos en claves de fa,
ojala aprendamos a ver principes en sapos y a ver sapos en principes
ojala no sueñes con quitarte el polvo del camino, sino con que el polvo es de seda,
porque asi lo es, un manto de tiempo vivido y precioso
porque todos los caminos, los bonitos y los feos
no son mas que eso: caminos

He leido,
tu reproche a la distancia,
tu rugido de rabia contra el azar,
y tus disposiciones de cura
tu medicina de sopor,
y esta bien, todo esta bien.

Estoy oyendo a Miles Davis,
Miles Gloriosus que le dijo aquel periodista cuando murio,
casi de tu gremio
un regular,
estoy oyendo
"Time after time" su take, claro,
lo oi,
lleno de mosquitos,
la segunda vez que me fui
a mi boheme particular
a mi huida hacia ese futuro
controlable, decia yo,
cuando me plante en la mitad de Minnesota,
"aguas que refejan el cielo",
en lengua Chipewa,
y el megainstituto aquel
la cancion,
que por los nervios
salia tardia de la pobre cantante,
un desastre,
tan delicioso
tan abrazable ese esfuerzo.

Y he esperado, y espero,
pero me has ensennado,
otras vez
y he aprendido
a ponerme rumbo
sin mirar,
seguire, mi sirena
adelante,
siempre adelante,
aunque algo soporifero
algo dormido
para no pensar
en lo que queda al lado
tan bonito!

Eres sabia,
me lo has dicho, me los has demostrado,
quedo, quedo, todo me queda
hasta tu ausencia,
tu ausencia como adormidera
ante la distancia.

Fue una tarde,
y ahora volvemos,
cada uno a su cosecha,
yo de recuerdos,
tu de voluntades.

Berandu nator, betiko legez, berandu heldu naiz. Ez naiz iritsi, ez naiz ailegatu. Ez naiz iritsiko Gotzon, gaur ere ez naiz ailegatuko. Esan zidaten bisitan joateko, ez nintzen iritsi, eta geratu naiz zure azkena barik. Zure akuiluagatik izan ez balitz irakurtzeke geratuko nintzatekeen Loramendi batek esango zukeen bezala, aldia inoiz ez baita geldirik. Ez nintzen heldu, ez nentorren, eta joan zara, eta ez ahotik eskura, aho bete hortz eta esku hutsik lotu garen arren, zeu beti izanda hain esku zabal eta mihi zorrotz bezain artezeko aho beldur gabekoa.

Torrealdai makurtu zutenean poliziakoen autoan sartzeko, Atxagak esan zuen garai baten bukaera zitzaiola, niri berriz zure joanak esan dit hemendik aurrera umezurtza naizela, galdu dut horma orain erreka jota dudala, eta trokatik aterako naizenentz ez daikadalaka nabilelarik.

Esaten du Javier Ortizek, zorroztasun osoz esan ere, ezin dela norbaiten panegirikoa idatzi norbere buruaz jardunez. Eta arrazoirik ere ez zaio falta, alde batera; baina, bestera, ez dut uste hori egiteko gauza garenik gizakumeok eta, bestera, segurutik zure egindakoez baino apalago izanagatik, baina asko gora mintzo zitzaizun Kalzakorta, ordu-orduan, badakizu, zure ikaslerik miretsiena bera. Kalzak gora ez ezik, agortzeraino guztiak aipatu baitzituen, berba labur labioez, esan eta erasan zituen guztiak. Kaltzak ez dakiena beste hauxe da, goia jotzeraino goresten zenuela geu gure guztion begien aurrean, Azkueren Morfologia buruz ei zekien ikasle eredugarri hura. Guk, nik, eredu hori genuen, zeuk gure begiak hara zuzendurik, eta zorrotz dendatu naiz neure buruaz, zorrotzegi azkenean, ahantzi baitut zure humanitatea, zure gizalege eta bideak, azkenean bizipoza gezaldu, eta talka eginda, behea jota geratzeko. Beste ikasle zuhur eta begi zoliagokoak izan dituzu, zeure zorionerako: behinola ikusi nuen bat, zure hiletaren buruan.

Gotzon, negar batean nabil, eta ez zure faltagatik (hori ere badudan arren); baina zuk ondo biribil eta, areago, pozarren asko, eginak zenituen zeure bideak oro, ederto batean alajaina, nire begirakune motzari dagokionez, behintzat.

Ez, zintzo esate aldera, neugatik nabil argi errainuak anpulupeetan begietara ekarri ezinik, neugatik argizagi eskean, gaur argia itzal egin baitzait.

Ez dizut idazten ez “nere bordatxotik”, ez “nire butakatxotik”; modernotasunagatik ez naiz borrokatuko, horiek garai bateko hitz aspertuak baizik ez baitira, ogi etorria eta zutik irauteko indar iturria baitira asko baino gehiago; ez, idazten dizut, Gotzon, nagoen apartadero honetatik baino, nabar okerreko bidetik, saihetsetik. Kolpea ziur ordez huts emanik, nagoen lekutik, bizitza oso bat konplitu denari bekaitz liokeen bezala. Eta joan baino arinago, itaundu gura nizun ea inoiz baretuko ote zitzaizkidan barrenak... baina ez dut zure bizipozetik egundo ere gehigo erantzunik jasoko.

Eta banago, ostera ere, nitaz jarduten, ez baitakit bestek esan dutenaz haragokorik, asagokorik... edo bai? Bai, neuretzako oroigarri da, ez du lar balio, baina, halatabe, hara:

Azken eguna zen, ekaina, uda aurretik genituen azterketetan, azkena zeurea. Ziztu bizian igaro dira gure oroimenetik “Solferinoko Itsua” bezalakoak kitarraz zeuk eskolan jota, batzuek nahiago zuketen “literatura” eskola handiguren lekuan; eta Lauaxeta datorkigu mintzo harira. Zati batera, altxa ditut begiak, orduan euskal filologian geunden 120 ikasleetatik neu azkenengokoa; bukatu dute, kanpotik dator oporren aurreko zurrumurrua, nik berriz orduantxe maila fonikoa burutu berritan, oraindik geratzen zait harrez gero Mediterraneoko gurutzeetan ehizan nabilen metafora alderdia, ez dakit zer dudan baina gaixo nago, esan nahi dizkizut gauzak, baietz eta ezetz, ez natorrela bat baina arrazoia duzula, Gandiagak esango zukeen bezala, eta nik zeure aginduari eutsita, gura izan beste luza gintezkeela, altxa ditut begiak zugana beldurrez, baina halaxe diostazu: “lasai Koldo, jarraitu lasai, egina duzu azterketa aspaldi, baina lasaitu barrenak, aurrera, beti aurrera Koldo”. Eskerrik asko Gotzon, orain ere ikasi dut, eta halaxe egingo dut.

Koldo J. Garai (Gotzonen ikasle ohia)

Sudurzut barik... sudurrez aurrera

Ze

sudur punta minduta jakonat

sudur puntu beste barik

ez jakonat beste inon minik

sudur punta baino ez jonat asmaten

bestea minberatzeko

galdu jonat esperantza

hordirik atera naiz

tabernatik

eta zugaz akorduan nabilela

han non joten dudan

sudurrez aurrera

ez aparkatzeko

seinalearen kontra

Horregatik

utzi nauzulako gauero

joten dot ez aparkatzeko seinalaren kontra

sudurragaz

neure moztasunaren erdian

ez dot eta sentitzen

bihotz erreaz gain

sudurra baino.

(Beste) Blues... bat

Gauero legez

jausi jataz izarrak

betazalakaz batera

behera.

Jausi jataz

gauean gauean legez

betazalak baino beherago

izarrak

jausi jataz

behera

biringanera

oin zoletara

Orpoetatik tenk egiten deustee

behera

lurrera

biringanea baino beheragora

izarrak

zuk utzi ninduzunetik

aurrera

Pirqék paragrafoa esan gura du. Oso garrantzia handikoa dira Bibliako filologiarako; famatuenetakoak Elizer Rabiak idatzitakoak dira. Nago "paragrafo" berbak ere ez ote duen gauza bera esan gura izango, hau da, grafoaren alboan idatzitako glosak, azalpenak edo marginalia hori, orrialdeetako alboetara egon ohi zirenak. Niri beti iruditu zait oin oharretan idazten nituenak interesgarriagoak zirela testuaren gorputzean bertan emandakoak baino. Michel Montaigneren prosa adibidez (Jon Casenavek azaldu zidan behin) digresiotik digresiora doa, eta badakizue Montaigne oso izan zela inportantea Frantziako prosa jaiotzeko prestatzen zihoanean, ez bakarrik Breizera ideologiaren aitzakiatan debekatu egin zuelako (ez baitzuen ulertzen), baizik eta euskal prosari argi berdea eman ziolako (kontuan hartuta gure lehen idazle sistematikoa Materre izan zela, eta frantses euskaldunberri eta frantzizkotarra izanik, ez baitzegoen harengandik beldurrik izaterik, hala azaldu zuen Oyharzabalek Lapurdum-en argitaratutako artikulu garrantzitsu batean.

Baina, nioen, Montaigne digresioaren maisua da, eta hori jartzen du eredu, Frantziako parlamentuak zentralizatzen hasten direnean, prosa sortu eta kontrolatzeko mekanismo bihurtzen, eta Jesuiten eredu espainolari (demostratio ad oculos, gogoratu jesuitak espainiar inperiozaleak zirela Europan, hala erakusten dute garaiko liburuetako izenburu orrialdeko erretauletan) abokatuen estilo silogistiko eta jakintsua jazartzen zaionekoa.

Niri ere egiten zait ezin dudala aurrera egin, hau da prorsus, beti nabilela versus, eta hortaz nire oin oharrak interesgarriagoak direla nire sintagmatika baino. Horren arrazoia izan daiteke Ong Georgetowneko jesuitak eta Ramusen dialogoetan adituak bere Literacy and Orality liburuan azaltzen duenez, ahozkotasunaren ezaugarria agregazioa delako, metatzea, koordinazioa, eta ez menturaz, subordinazioa, eta nik ez dudalako ahozkotasunaren estadioa gainditu; edo izan daiteke sintaxia ikertzen dutenak mirror language darabildalako (badakizue Euskalerriak eduki lezakeela dislexikoen kopururik handiena, agian Chomskyren zuhaitza iluntzetara eduki genezakeelako).

Edozein kasutan, oso marginalia inportanteak dira euskal liburugintzarako, adbidez Urkixok Vinsonen Essai d'une Bibliographie Basque-ri egindakoak.

Pirqéak edo paragrafoak zabalago ziren, eskrituretako irakurketa egiten zenean, hitzari argia egiteko azalpenak. Beraz, hemen izan dezakegu lehen literatur kritika, hori horrela bada, esan dezakegu Jokin Lizarraga bere Kredoaren azalpenarekin izan zela euskal lehen literatur kritikaria, apur bat Fray Luis de León bere De los nombres de Cristo-n bi mende lehenago egin zuen bezala; nahiz eta Fray Luisen kasua interesgarriago den Kabalatik erakusten duen hurbiltasunagatik. Ez nabil ezer asmatzen, Bloomek badu Kabala eta literatur kritika lotzeko liburuxka bat, kasuan niri interesgarriago zaidan arren kabalak eta topi haiek duten lokarria, segurutik San Inazioren Ejerzizioekin pareka daitekeena.

Jarrera da hitzak bere errealitatea ezagunezina ezarriko balu bezala eta, Atxagak aipatu Nietzscheren ideietatik aterata, pirqé edo azalpenak baino ez baleude bezala, azkenean, Uqbar edo Hirugarren Munduan edo Peruchorenean bizitzeko arrisku postmodernoaz.

Honek guztiak paragrafoaren bi konotazio erakutsi dizkigu: digresioa eta azalpena, ezintasunetik aterata: aurrera ezin egin edo ulertu ezinari adabakia. Nik nahiago dut nire honetarako lehena. Hau da, nik ez dut azalpenik sortuko, edo hitzari argirik eskainiko, baina bai, seguruenez, Lekuak ezarri egituraren parasito, neure burua argitzen joan, hortxe ditudan loci edo toki horiek azaltzeko.

Soloan nagonean

Eguzki berotan

Nire pentsamendua

Lekurik askotan

Pediatrarenean gaude,

Ezagutzen dut nire kidea

Nekatuta dago, badakit nik,

Eta ikaratuta,

Ondo ezagutzen baitut nik nire kidea.

Pediatrak halan diotso,

"cuando le des pecho…"

ikusi dut kartela pediatraren buruaren gainetik:

EL PECHO NO TIENE HORARIO

eta hasi naiz gizonezkoen hantustearekin:

"zertan daude ba sindikatukoek langileen kolektibo honetaz arduratu barik"

"No! Los pañales se los cambio yo!" diotsot pediatrari

begiratu dit pediatrak, sumatu ere ez zuen egin

nire presentzia,

ordura arte,

behin begiratu

eta ostera ere nire kideari,

aurrerantzean ez nau begiratuko,

ez gehiago,

nik zakila baitaukat, eta ez titirik,

biberoiak ez du balio,

ama txarra izan nahi ez baduzu behintzat,

aita txarra ezin izan gurean,

zakildun eta biberoidunik ez baita ezagutzen gurean,

igual larrialdietan,

—"langabezian egongo da segurutik" andre batek besteari ahopeka—

edota brodatu gabeko izarekin, agian,

edota urdina eta arrosa ez leudekeenetan, agian,

edota literaturan igual.

Nekatuta dago nire kidea,

eta ikaratuta,

eta triste, batez ere triste,

bere bihotzean segurutik hauexek dira entzungo dituen ahotsak:

"motorra saldu eta kotxea erosi egin beharko duzu orain ba"

Ez dakit zer egin,

Nik zakila daukat,

Eta painalak aldatuko dizkiot umeari.

Nire kidearen patrikeratik dandarrez paper bat ikusi dut,

Ez dut nire kidea ezagutzen,

Nik umea nahi nuen,

Berak agian ez…, hainbeste…, agian…

Eta ezkutuka ostu diot papera patrikeratik,

Ostu-ostuka nabil irakurtzen komunean,

Orain komunean egoten naiz luze,

Berrogeialdian,

Nire kidea triste dago

Begiak handi-handi,

Mangatuta dago eta

Ikaratuta

ingurukoen pozerako

Ez dakit zer den nire kidea izatea

Eta mangatuta dago eta triste

Zinea gustatzen baitzaio

Eta paperean dio:

"Umea egin baino lehenago,

bederatzi hilabetez nagoela,

azken saio gisa,

Jeanette Wintersonen "The poetics of Sex"etik

aterariko berridazketa,

Dotrina bateko galderak bezala

Bertsotan emana:

"Ene alabea, zergatik oheratzen zara ba emakumeekin?

Picasso nire maitalea da, Picasso garai urdinean,

Lehen, maitalea garai gorrian zen,

Mutx-gorrian

Erdiz erdi ezpainak musuka.

Zezen-maitaleak zezen-toreadore bilakatu du

Zirkuluan,

Jantziak gustatzen zaizkit

Eta zetazko mediak eta ligeroak

Toreadoreak zezena zartatu duenean, dudanean,

Toreadoreari irten dio odolak,

Zezenari ez,

Neskalagunak zidan ezpata emana,

Eta hala ere erabiltzaileak bere burua odoletan jarri

Eta maitalea, alboan, etzanda adar baten gisan

Ligeroa eta mediak soinean txukun-txukun

Eta ni berriz arnas bakoitzean.

"Beste galdera bat neskok:

Zuetako nork egiten du gizonarena?

Picassoren zainak

Arrainak zuzgoran eta arrainak zuzbeheran dira

Harekin oheratu nintzen lehen aldian

ezin ikusi marmorezko zutabelako hanken artetik

Azula bere zainetatik zuzbeheran

Aiztoaz jo eta kolorez aldatuko da,

hilero aldatuko du kolorea,

Ezagutuko dut logelaranzkoan uzten dituen aintzirengatik

Arnasa azula du,

aire hotzean;

Atzamarragaz mirakuluak egingo ditu

Beheko eskualdeetan,

bere agintea holan hedatuz.

Azulez janzten da,

Madonnatzat har dezaten

Santua dela ohar daitezen

Beraz, belaunikatzea otu zait

eta handik dakusadana ondo dago,

Beraz, santugarria izan behar du

ukitu gabeko hainbeste osinetako urak dastatzeak.

Baina ezin diot gaina hartu bera kopiatuz,

Ez baita farfaila, ez bainaiz sarea,

Ez bainaiz dardoa, ez baita diana.

Behinola,

itsaso aldean jolasean geundela

Kendu nituen alkandorako botoiak,

begira ziezazkidan bularrak, nahi izanez gero;

"lotu ostabe, ez naiz-eta santua" dinost, eta egia da,

ez da santua, baina gure oinak neurri berekoak dira

harean ezin esan norenak diren lorratzak,

harenak, nireak.

"Eta, zer egin ohi dute lesbianek ohean ba?

Bruzak eta pintzelak garbitzeko baino

Ez dute izarek eta misarropek balio

Izaren azpian Montparnassera gabiltza,

Bapiruka.

Hau da, Picassok pintatu gura nau,

Baina, horren ordez, sexuan dihardugu.

Arte Ederretako fakultatean ezagutu genuen elkar

Karrajo argitsu batean, eguzki begitan bera,

Eguzki berotan,

Hain azkar etorri zinen nigana,

desegin zela olioa eta koipea urtu zure oinazpietan;

Astiro-astiro neska! Neuk ere erabil zaitzaket-eta mototsetik hartuta!

Nire hankarteko espazioa betetzen duena

ez baita zure mihi artistikoa,

Izaren azpian

eraikitzen dugun ortzia baino;

Igluaren barruan, dena zuria,

zuriz eta zuriz eta zuriz,

Nor zegoen noren gainean

segun eta nondik begiratzen duzun.

Apurtuko dut haren izotza,

Eta eskatuko diot arraina,

Arrantzu ederra negua izan arren,

Suetagaina amataturik

eta errenta ordaintzeke baina,

Hala ere, arrain bana esku bakoitzean,

eta beste bat ahoan

Maitasuna ez da olioa, eta ni ez naiz motorra

Maitasuna zeu zara eta hementxe naukazu

Oraintxe.

"Zergatik gorrotatzen dituzu gizonak?

Sapphok pitzatuko ditu historia liburuak

Suzko mihiez

Eta Poesiak igarriko du erekzioa

Bai, noski, emakumeok ere erekzioak dauzkagu;

Hitz dardaratia, badator eta badator printzea

Dorretik erreskatatzera, eta zu zain,

Begira egoteaz aspertuta.

Igoko zaitut eta erakutsiko dizut

zelan tamaina ez den kontua

Batez ere zentimetrotan kontatua.

Heroia izatea gustatzen zait niri,

Eta irlara bueltatzea,

Neskez betetakora,

Lesbosen ateak beti baititugu zabalik,

eta besoak, eta ezpain guztiak.

Baina neska gaixoak,

Zuen irletan,

Hitzen kanpoaldean

atrapatuta,

hitzak eurak esangurari loturik dauden bezalaxe,

Gorde barruan, diotsute

Itxi leihoak eta hankak pezeta bategaz,

Ez egin ezezagunekin berbarik,

Ez arriskatu eta ez saiatu

Hitzokin guztiokin gizona andrazkoari zuzendu zaio

Ez beste gizonezko bati,

Kontinentea gizonezkoen Txoko pribatua baita."

Papera

Apurtuta zegoen,

Kasu hauetan gertatu ohi den bezala,

Finitu barik,

Gogoratzen dut nik ondo,

Orain lanetik nator,

Nire irlara,

berandu,

Ez nator korrika batean,

Nire irlara,

Oso nekatuta baino,

Ez dut zinera joan nahi,

Kontinentera,

Ez dizkiot painalak aldatzen gure umetxoari,

beranduegi da beti

Heldu naizenean, umea bainua hartuta dago,

Bihar ere ez dut ikusiko,

holan lasaiago,

Zapatuetan umearekin egon nahi dut,

Nire irlan,

etxeko liburutegian murgiltzen ez naizenean, behintzat.

Eta ez dut zinera joan nahi

Ez dut etxetik irten nahi

Nire kideak bai

Eta etxera sartzerakoan

Entzun diot nire kideari lo kanta bat ezpainetan,

Nekatuta nago, mangatuta,

Eta ez dakit zer den nire kidea izatea,

Eta, uste dut,

Zakila zein gabe,

Ez naizela Picasso

Ez eguzki begitan,

ez igluaren barruan.

Libreak libre dira

Gu biok gatibu

Librerik hobe dela

Guztiok dakigu.

Devotio edo Invocatio... ez dakit zein

 Erromatarrek, burruka baino lehenago egin ohi zituzten gauzak dira hauek, gero "gauza" horiek pasatu ziren erretorikara, eta handik katolikoen otoitz ohituretara.

Pentsamendu arkaikoan (hau da antzinatasun klasikoa baino lehenagokoan, nahiz eta eguneraino dirauen) mundu honetako gauzak josita zeuden beste munduko gauzekin, baina hain josita ezen pentsatzen baitzen hemengoa hango ispilu zuzena baizik ez zela, baina hain horrela ze hemen burruka bat irabazteko zure jainkoak irabazi behar ziola burrukan bestearen jainkoari.

Gogoratu zein polito dagoen deskribatuta Iliadan, liburuaren bukaera aldean, Akilesek, matoi txulo-putas horrek zelan atrapatzen duen Hektor, zaldi etxekotzailea; Akilesen ezaugarri mitikoetako bat "oin hegalarikoa" zen arren, korrika ihesi doakio Hektor haren aurretik, Akiles bera baino arinago, eta Homerok ez dauka hori koldarkeriatzat, oso polito egiten zuela korrika dio, oin hegodunari aurrea hartuta, matoi astakirten horrengandik ihesi... Baina Palasek engainatu egiten du Hektor koitadua... hau da, Homerok esan beharrean Hektor nekatu egin zela, dio Palasek agintzen diola laguntza gero ez dena, liluratu egiten du, esaten dio berarekin batean gaina hartuko diotela Akilesi; baina gero beste mundukorik ez baitago, Akiles astapotroagaz dago bakarrik, errealitatearen aurrean, bere prosaikotasun eta gordintasun guztiarekin.

Pentsamendu arkaiko honen arabera azalduta baina, Hektorrek huts ematen du ez dakielako jainkoen artekoan, jainkoek elkarri egin azpikerien berri.

Erromatarrek borroka baino lehenago `deitu` egiten zuten (bokazioa) euren jainkoei, laguntzeko bainoago, eurak ere presta zitezen gerrarako; eta gero arerioaren jainkoei esaten zieten hobe zutela apopiloak abandonatzea, bestela eurak ere hilko baitziren. Bata zen inbokazioa eta bestea debozioa, baina ez naiz gogoratzen zein zen zein. Bata barrura, bestea kanpora.

Neu ere hasiko naiz apur bat neure ni-a kokatzen, aurrean dudan asmoari gaina hartzeko. Eta debozio hauetan ez da falta aitortza modukorik... tamalez, uste dut.

Bat

Behin, Oxforden, konputaziozko estilistari buruzko ikastaro batean niharduela, ni bezain ikasle etorritako (demagun) Birminghameko unibertsitateko literatura irakasle batek bota zuen esaldiak gorputza eman zion, edo konkretuan gauzatu aspalditik nuen literaturarekiko ezintasuna.
Kafealdian edo hamarretako Ernestiarrean izan zen, hots, pepinillo sandwichak jaten diren etenaldi horietako batean, eta halaxe zioen: trenean konmutatzeko zihoalarik, hau da, egunero lanera joateko, ikusten zuela jende hori guztia irakurtzen, eta pentsatzen zuela: "Good heavens, all these people working already!"

BI

Lehenagotik barren, Juanra Madariagagaz batera, hainbestetan barren eginda genion Saizarbitoriaren poema bati. Ez naiz kapaz poema hura berriro aurkitzeko, baina zioen hainbeste irakurri eta urteak eta urteak estudioari emanda eta bakarrik lotu zaiola... zer eta... Miopia! Eta literaturarekiko madarikazioa metatzen joan zitzaidan... ezin irakurri, ezin.

Zorionez (edo), utopietarako ez bezala, miopietarako badago lasnik merke askoa edo askia. Lekuen metaforetara bagoaz apurka-apurka hurreratzen. Eta, dioskue Lakoffek eta bestek, gure arkitekturagatik beste barik, ezin dugu leku metaforikoa baizik ulertu.

Hiru

Arestik Mundakatik behera bota zituen Iparragirre eta beste -"Iparragirre"rena  (Xenpelarrek jarria) Arestiren "bozik" kutunena izan zen arren, hain zuzen euskal olerkariak eta poetak bertsolarien eskoletara alfabetatu nahi zituenekoa.

Neuk ere bota uste ditut, Goienkaletik Barrenkalera, edo Someratik Suserara, oroimenetik haragixka ustelak oro, aurrera egingo banuen, burua ateratzeko banintzen, edo Mendiburuk esango lukeen bezala, gatzezko "gizaintzura" bihurtuko ez banintzen hainbeste atzera begiratzeagaz.

Ondorioetako bat izan zen madarikaziotik libratzen bezala nindoala, harik eta Lekuak irakurtzen jarri naizen arte. Ez da obrari kritika, inondik ere, da bakea ia-ia aurkituta nuela eta ostera ere nahastu zaizkidala barrenak ("Txurdinaga: niotsan honi garai batean, ur nahasiak alegia)

Glossa #1

Alabaina, berriro "condenado a escribir complicadas frases" (un peu prés) poetak esan zuen legez, horra jausi arte izan dut bake amini bat, eta bakeladi horretan irakurri dut, lehengoz etxeko-lanei ekin beharrik gabe oso liburu on bat, nire bikotekide ohi batek aspaldi gomendatu zidana, (hark gomendatu zidanean, baina, oraindik madarikatuta nengoen...)

Liburua hauxe da:

English Passengers, Matthew Kneale ausartarena.

Eta liburu hau inportantea da, ez bakarrik oso ona delako, geroko nire obaba definizioari oso ondo etorriko zaiolako baino.

Har dezagun deskantsu pixka bat honoko atsotitz honekin:

Jan arteko ogia eta hil arteko bizia.
 

Lau

 
Beti miretsi izan ditut Foucaulten sarrerak: bere handik urteetarako lana aurrez definitzen zituelako. Mira iritzi diot halaber Borgesen Brodieren Txosteneko sarrerari ere; zelan ematen zuen bere burua plazara: un escritor que conoce su oficio". Eta oso gogoko izan dut, era berea, Caro Barojaren eszeptizismoa bere jakituriarekiko: "un solterón de 65 años".

Nik orain dudan adina da Atxagari lehengoz entzun nionean berak zeukan berbera. Hura Deustuko Unibertsitateko Paraninfoan izan zen: saria irabazi berritan, hainbat argudio aristokratiko atzera bota eta azpiratuko zituen saria, euskal kulturari hain ondo zetorkion saria. Handik ia hamar urte garrenera oraindik egon zen enoranta bat "euskarak ez du filosofatzeko balio, ez duelako subjunktoborik" bezalako artikulu bat idatzita, artikulu hori egunkari guzti-guztietan argitaratu zioten. Baina barne bakea behar dut, eta ahaztu egingo dut oraingoz (odolak su gabe baitiraki).

Egia da Axtagak zioen bezala, Euskalerrian irakurleak hitzaldiz hitzaldi bereganatu zituela, ia-ia rok talde batek bere diska aurkezten duen gisan; orain copyeft-zaleak diote _lehengoz nik hau Manu Xahori entzun nion_, hemendik aurrera musika grabatua doan egongo dela sarean, eta performantziagatik ordainduko dugula; baina orain arte, kontzertuen funtzioa zen Atxagak Euskalerrian hasieran eman hitzaldiena; bere kasuan gainera, kendutako fama garbitzea ere bazegoen, aurrejuzkuei gaina hartzea, buruz buru eta karean kara.

Niretzat ez zen hitzaldi hura beste hauxe bezain inportantea: Buruak ikusten du, ez begiak. Hura Sarrikoko fakultatean eman zuen, eta hor hasi nintzen ni errealitate ezagun ezinari hurbiltzeko prefabrikatutako markoen beharraz hausnar; aurrez eraikitako oholtza hauei esaten diegu gaur egun "topikoak". Beraz, horixe da topikoen hirugarren esan nahia; alegia, erretorikako ikasleak euren ariketetarako erabiltzen zituzten gai aurrez jorratutako zerrenda.
Hain izan zen horrela, geroago ibili naizenean semantika ikasten heldu naizela ondorio honetara: ez dago esangurarik ideologiatik kanpo, hots, ulertzen goaz aurrejuzkuez zikintzen goazen heinean. Edo bestela esanda, esangura erreferentziatik bainoago, narratibetatik eta metanarratibetatik (ideologiatik) ateratzen ditugu kaosari sekuentzia ordenatu bat ezartze aldera. Holako zer bat iradokita dago Mark Turnerren The Literary Mind liburuan, "small espatial stories: kontzeptupean; kontzeptu hau sinesgarriagoa da bota dudan nire jarrera ausartegi huraxe baino.

Paraninfoko lehengo hitzaldi hura barneratzeko "poetegi" nenbilen, Ziutateaz irakurri eta irakurri, Etiopia asago ondinokarrean. Baina lehen hitzaldi hark badu niretzat detaile xume bezain esanguratsu bat. Hitzaldia baino lehen antolakuntzan zebilen nire lagun bati urduri eskatu zenion tabako pakete bat. Nahiz eta noizerik noizera eta halabeharrez zure 40ei dei egin behar izaten zenien, ez da autoritatetiko topikoa zure erabiliena izan. Ni beti harritu izan nau horrek; beti zegoen norbait adina argudio erabilita... Eta nahiz Foucault eredu, Borgesi bekaitz eta Caro Baroja xamur maitatu, gaur egun indar eta bihotz ematen didana zure Marlboro pakete huraxe da. Txarrenera ere behintzat erretzeari inoiz uztekoa banaiz.
Paraninfoko lehenbiziko hitzaldi hartan

Iraganak, jada ez hain hurbilak
mina dakarkit
baina ez dakit
zure amildegia zenentz
edo neure antzutasuna.

Eta ez dut gura
nire aurreko antzutasunera
itzuli
beti izan ei naiz eta
oparoa

halaxe dioste,
maite!