Trikuaren ibilaldia

Olympiari

Menditik da irristatzen ari

edanda hosto gorri harana,

ta neri horren eztarri zuritik

zure amodiozko ttantta

oroimenak tinko baitakarkit.

Nundik zatoz, ekinean,

hitza igartzen didazula ederki?

Noruntz goazen, hizketan,

didazu hots leunez irakatsi

zutaz so bete detela.

Eta oldozten zaitudala beti,

lainoaz bustitako azala,

ipar haizeko otoitzak hotzilik

eta naiz maite ausarta.

Aurten katalanok zurtzago gelditzen gara, Lluís Llach-ek agur esan duela-eta. Kantatzeari uzten dio eta ixiltasuna jadanik gure kaleetan dabil. Hori dezute, ba, homenaldiaren moduan, bere hil izan zan amari idatzi zion kanta euskeraz.

UN NÚVOL BLANC, Lluís Llach

Erraz bizitza dihoa, eta ailegatzen da

haizeak hariak ateratzen dizkion harila bezela, eta hiltzen da.

Batzuetan aktoreak gera,

batzuetan ikusleak gera,

erraz eta ikaragarri aise, bizitzak papera ematen eta kentzen digunei.

Lasai olatua datorrenean, bukatzen da,

eta agian, garaiaraztean, hasten da.

Hondartza maiteminduak

ez du espero luzea ezagutzen

eta besoak irekitzen ditu, badazpada gaur olatuak gelditu nahi balu.

Honela bakarrik, nere buruari uzten diot zuk ni uztea;

honela bakarrik, uzten dizut orain ni uztea.

Nik zuretzat kabia bat nere zuhaitzean daukat

eta hodei zuri bat, adarren batetikan zintzilik.

Zuri-zuri...

Maiz zuk eguzkia, erortzen danean, begiratzen dezu.

Berak, triste, daki, txikiagotzen danean, maite dezula.

Batzuetan berandu ailegatzen gera

jakin gabe batzuetan

keinu erraxaren arte apurkorrak esan ahalko zuela:

Honela bakarrik, nere buruari uzten diodala zuk ni uztea;

honela bakarrik, uzten dizudala orain ni uztea.

Nik zuretzat kabia bat nere zuhaitzean daukadala

eta hodei zuri bat, adarren batetikan zintzilik.

Zuri-zuri...

Oraindik ez zuen ongi loa harturik haizea bero bihurtzen ari zela. Eguzkia ere ausartago etortzen zen egun haietan eta almendrondoari are eta azkura biziago hazten hasi zitzaion, odol berriak igotzekoak zirelako.

Haizeak almendrondoko loretxo bat ekarri zuen zeruan zehar. Hegaka, hegaka.

Haietako batean, Trikuak ere, arantzak laztantzen zion bizitzaren usaina sumatu zuen eta begiak, esnatzeko prest, ireki ziren, berriro. Eta banan-banan, dakizkien hitz guziak ekartzen zituen gogora...

Inork bide hau 

ez du kurritzen jada,

arratsak salbu.

Matsuo Basho

Zeinek erakutsi diozu

bide luze-luze hori?

Zeinek erakutsi diozu

Zergatik zuriz,

Ilbeltz, bihotza dezu

zipriztindurik?

Logurea iritsi zitzaion eta gorputza kiribiltzekoa zen edozein tokitan, ohean, egongelan dagoen alfonbran, haizeak kanpoan prestaturik duen hostozko habi batean.

Bere begi txikiek antzinako abestiak gogoratzen zituzten, sehaska-kanta haiek, bai, amak abestu zizkion haiek, oroimenaren haizeetan  zamalkatzen dutenak.

Modu honetan gertatu zen. Trikuak afaria mahaira zeraman eta urteroko neguzko belaino leuna eta maitagarriak zerbait xuxurlatu zion, lo-konplize.

Trikuak hasieran Sarrionandiaren bertso batzuk entzun omen zituen belarrien ondoan eta orduan, bat-batean, erori zen.

Negua hasia zen eta ametsek larre berdeetara, etxe zuri teila gorrietara Trikua eraman zuten, urtero bezala.

"Eztakit zergatikan baño zementuzko errepidea eraiki zuten bere bidia zeharkatzen zuna eta hark nola jakingo ote zuen arriskutsua zala hortikan gurutzatzia. Bai, ttipiya zan eta autoak gauz urrunak zixkiyo, beste mundu batekoa, egiya esan. Beraz, atzo lau hankatxuak errepidian ipintzian etzegon bildur.

Bi saltoan hilzoriya bukatu zitzayon eta Heriyuak odolezko alfonbra prestatu ziyon atseden ona emateko. Eta han katutxoan gorputza geldittu zan, bizigabe, are ta hotzago, are ta grixago.

Autuak etziyoten pasatzeari utzi. Batzuk bere ondotikan, besteak bere gañetikan. Behin ta berriro, asfaltuan desagertarazi arte.

Lau hilabetekua omen tzan. Bihurri eta ezikasiya. Eta zementuzko errepidea eraikin zuten bere bidea zeharkatzen zuna."

 Nik ez dut beldurra maite, biharko ere ez dut nahi,

Ezta gaurko ere, oroitzapenaren moduan ere ez;
haurraren irriñoa gustatzen zaidala
itsasoaren ondoan
eta bere argiak, ilusio-sorta bezala piztuak.

Eta triste egiten badut kanta,
dagit, nere begi gixajoetatik

beldurra ezabatu
ezin dudala-eta.

Nik ez dut herioa maite
ezta bere hain pauso izoztua,
ez dut nahi gaurko, oraitzapenaren moduan ere ez;
bihotz haren taupada gustatzen zait,

borroketan, bizitza ematen dioenarena
kondenatuta dagoen herioari.

Eta triste egiten badut kanta,
dagit, kide ezezagunen
heriotza ahaztu
ezin dudala-eta.

Nik ez dut nere kanta maite, dakidalako 
hainbeste aho, hainbeste aldarri, egia baitiote, isildu dituztela;
kaleko jendearen kanta

nik maite dudala,

euren hitzek indarra baitaukate
arraziora erroturik.

Eta triste egiten badut kanta, 
dagit, honela ez dela

gertatzen aspaldian

gogoratzeko.

Lluís Llach

Adièu siatz Triku lagun min,

Gaur Carcassona aldean hotz sarkorra ari du, gazteluko harrietan ere sartuta omen da eta haizea ormetako pitzaduren artetik pasa da, txistu eta oihu eginez. Gaurkoa hotz sarkorra da, egitan, gure Okzitania hilkorrean.

Agian eguraldiaren gauzak izango dira, baina gaur nekatuta altxatu naiz, borroka egiteko gogorik gabe. Nekagarria egiten zait, egia esan, egunero gudari aktiboa izatea.

Orain bertan, etxe batetik kanta bat etortzen ari zait, "Se canta" delakoa -nere hizkeran [se'kanto] ahozkatzen da-. Kanta eder eta tristeena zait eta, entzutean, guda galduak bururatzen zaizkit, gurea bezalakoak. Gure himnoa idatziko dizut, gutxienez norbaitek gure mugen kanpo entzuteko.

Dejós de ma fenestra i a un aucelon
Tota la nuèit canta, canta sa cançon
Se canta que cante, canta pas per ieu
canta per ma mia qu´es al luènh de ieu

A la font de Nimes i a un ametlièr
Que fa de flors blancas coma de papièr

Aquelas montanhas que tan nautas son
m´empachan de veire mas amors ont son

Nautas son plan nautas mas s´abaissaràn
e mas amoretas se raprocharàn

Baissatz-vos montanhas, planas levatz-vos
per que pòsque veire mas amors ont son

Bai, guk ere gure amodioak ikusi nahi ditugu, berriro guregana hurbiltzea, baina gure mendiak ez dira jaistekoak eta indar txikiak ditugu makurtzeko. Besterik ez,

L'Eiriç

http://mtcn.free.fr/mtcn-musique-traditionnelle-midi-chant-populaire.php#se_canto