Txistu y Tamboliñ

Magdalena Cortina da zainak odolez bete zizkidan ahots epela, oraina eman zidana, naiztu ninduena. Horixe da bizitza: naizetik zenera egiten dugun bidaia. Bidaia horretan, atzoak metatzen ditugu, atzoek atsotzen gaituzte. Magdalena Cortinaren begirada ere atzoz beteta dago. Amaren begi atzotu horiek tristeziaren kolorea dute, toki eta denbora urrunetan daude ainguraturik: Argentinan, gaztaroan. Han hasi zen dena harentzat. 

Gaueko txandetan, nire kabinatxoaren bakardadean, irratia da ordu txikien tunelean aurrera egiten laguntzen nauen argia. Irratsaio bera jartzen dut beti. Aurkezlearen ahotsak horditu egiten nau, berbak xuxurlatzeko duen era amets eragile horrek. Ipuinak kontatzen ditu. Berak ipuin ezinezkoak deitzen die. Artxandan bizi den likantropoarena kontatu du gaur. Ipuinaren ostean entzule batek deitu dio. Ipuin errealak eskatu dizkio, horrelako istorio fantastikoen lekuan. Entzule horri norbaitek esan beharko lioke errealitatea dela ipuinik ezinezkoena, gu hemen egotea sekula gehiago errepikatuko ez den kasualitate kosmikoa dela. 

Horrelako kasualitate batek itsasontziratu zuen Magdalena Cortina Buenos Airesen. Ni ez nengoke hemen hori gertatu ez balitz. Ni hemen egotea hamaika kasualitateren talkaren ondorioa da. Adibidez, itsasontzi hura Bilbora joana, eta ez Lisboara, edo Londresera, edo Habanara. Eta nire aita izango zena, beste egun hartan, goizeko hamarrak eta hogeian, makurtu eta eskumako zapatako lokarria lotzeko makurtu izana, zapatatik altxatu zituenean begiek Magdalena Cortinaren irribarrearekin estropezu egin baitzuten, Santiago plaza euritsuan. Kasualitate batek elkartu zituen Argentinatik hiru hilabete arinago etorritako neska eta egun hartan Bilbora joan behar ez zuen Dimako mutilaren begiradak. Han hasi zen dena niretzat. 

Ipuinak bakarrik ez, abestiak ere jartzen ditu. “Zein abesti aukeratuko zenuke zeure azken hatserako?”, deitzen da irratsaioaren atal bat. Ama etorri zait akordura. “Hiltzeko momentuan, jarridazu musika hori”, esan zidan behin (ez: birritan; ez: musika hura jartzen nuen guztietan). “Shine On You Crazy Diamond”. Baietz esan nion. Agindu hori ezin betetzeak sugez betetzen ditu nire ametsak. Nire beldurrik handiena gaueko txandatik etxeratzen naizenean ama hilda topatzea da, aitarekin jazo zitzaidana errepikatzea. Aita hil zenean urrun nengoen, urrunegi. 

Aitaren azken urteak madarikazioa izan ziren. Berba barik geratu zen. Umetan aitarekin ibiltzen nintzen askotan. Aitarekin herrian, aitarekin trenean, aitarekin mendian, aitarekin infinituaren bila. Ni oso isila nintzen, lotsor hutsa; aita, berba egiteko makina. Mundu guztiarekin hitz egiten zuen. Maiz pentsatzen nuen nire berbak maileguan hartzen zituela, nire isiltasuna haren berba-jarioaren ondorioa zela. Ez, nire aitak ez zuen ezezagunik ezagutzen. Behin, abenduaren hogeita lau batean, eskeko bat gonbidatu zuen etxera, afaltzera. Vidal deitzen zen. Vidali, bigarren ardo botila amaituta, mingaina askatu zitzaion. Esan zigun zortzi orduko soldata baino nahiago zuela hogeita lau orduko askatasuna. Bera zela bere buruaren ugazaba, eta munduan ez zegoela hori baino dirusari hoberik. “Ni, Obelixen antzera, pertz batean jausi nintzen”, bota zigun, aitak eskainitako fariasa ahoan. “Eta pertz hori bizitzaz beteta zegoen. Ezin izan zuten niretzat izen hoberik aurkitu...” Bai, bizitzaz gainezka egin behar zuela zirudien gau hartan. “Mundua ederregia da beti zerupe berberaren, etxe berberaren, emakume berberaren magalean bizitzeko”. Gaupasa ederra egin genuen aitaren eta Vidalen elkarrizketa amaiezina entzuten. “Zertarako maitatu emakume bat, hogei emakume maita ditzakezunean?”. Horixe zen Vidalen filosofia.  

Eskeko hark erein ote zidan bihotzean ipuin ezinezkoekiko grina? Burua nintzatekez eta nukez betetzen ditugu, baina gero ez gara ausartzen, jokatzen dakigun aditz bakarra present monotonusa da. Amaitu zen gau hura, eta gure bizitza basatzan galdu zen, zerupe berberean, etxe berberean, ohitura berberetan. Gurera madarikazioa heldu zen arte. 

Aita burua galtzen hasi zen. Han hasi zen gure tragedia. Azkenerako, berba barik geratu zen. Kirikinoaren begirada bakartia gelditu zitzaion, dortokaren dorpezia. Nik pentsatu nahi nuen ez zuela minik sentitzen, haurtzarora bueltatua zela, amaren umetokira. Horixe zen niretzat gaitzena: ezin jakitea zer sentitzen zuen, ezin jakitea pentsamendurik zuen ala burua hareaz betetako bola bihurtu zitzaion. Bai: aitaren heriotzarekin hasi zen dena amaitzen. 

Noraren irratsaioa Ezinen Ostatua deitzen da. Haren ahotsa entzukeran, zapaburuak egiten zaizkit belarrietan, eta bihotzak errimeago bidaltzen ditu odol-errekak zainetara. Ez diot egundo ere deitu, lotsarren edo. Gaur arte. Nire bizitza aditz hipotetikoen albuma izan da, baina nintzateke eta nuke guztiak ilargiaren orbitan geratu zaizkit. Eta ezin da beti ilargiari begira bizi. Ezin da beti fokuetatik ihesi bizi, kabinatxoaren anonimokerian ezkutatuta, autoak pasatzen ikusten, ipuinak pasatzen ikusten, bizitza pasatzen ikusten. Zenbat bider imajinatu ditut ipuin ezinezkoak ordaintokira heltzen diren pertsonekin, edo kalean zurekin gurutzatu den emakume ilegorriarekin, edo kafetegiko beste mahai horretan dagoen neska björkararekin. Edo Norarekin. Baina ametsetatik jausten naizenerako, berriro bakarrik kabinatxoan. Bi euro eta bost zentimo. Horixe da esku ezezagunak nirean uzten duten prezioa, horixe nire bizitza debaluatuaren balioa. Gaur arte. 

Magdalena Cortina da nire amaren izena. Elkarrekin bazkaltzen dugu, telebistari begira. Telebistako txotxongiloek bahitu digute intimitatea. Aita hil zenetik, gure etxea hauts more batek estali du. Hauts more etsitua altzarien gainean, alfonbren azpian, ispiluetan. Gure etxean indaba aspaldi erreen sunda geratu da hormei itsatsita. Eta ama eta biok berba barik geratu gara, aitak eraman zituen berarekin gure berba guztiak. Eta, tristezia zimeldu horretan, maiz pentsatzen dut oso gutxi geratzen zaiola amari, agian hauxe izango dela haren azken negua. Begira geratzen natzaio, eta haren begi ninietan argentina txiki bi ikusten ditut, berriro itsasontzia hartu balu bezala, haurtzaromindurik. Besarkatu egingo nuke, musujango. Baina ez, telebistako txotxongiloei begira geratzen naiz, nire sentimenduak hamar tonako eskulturak bailiran. Horrelaxe joan zait bizitza: amari zenbat maite dudan esan ezinean. 

Agian, honela gertatuko da: kabinatxoan egongo naiz, irratia entzuten. Kanpoan hotz egingo du. Tarteka elur maluta erratuak jausiko dira, eta sumendi izoztu batek oka egindako lei-hautsa dela pentsatuko dut. Urrundik, kabinatxora hurreratzen, ibilgailu bat ikusiko dut, baina ez dut motor hotsik entzungo. Beldarra bezain geldo eta isil etorriko da. Eta, azkenean, betazalen pisua jasanezina egiten zaidanean, ordaintokira helduko da. Orduan konturatuko naiz katabuta dela. Katabutaren estalkia altxatu eta ama agonduko da. “Seme, zergatik jan zenuen hitza? Zergatik ez zenidan musika hura jarri?”, esango dit, eta haren berbak antzigarra legez pilatuko zaizkit eztarrian. Barkatzeko esan nahiko diot, baina orduan ere ez zait berbarik jalgiko. Katabutean etzan eta urruntzen hasiko da. Itxaroteko oihu egin nahiko diot, baina alferrik izango da. Kabinatxoa krisalida hormatua bilakatuko da, aterik gabeko amesgaizto glaziarra. Eta ez naiz itzartuko. 

Gauero entzule batek aukera izaten du irratira joateko, Noraren irratsaiora. Deitzen duten guztien artean zozketa egiten dute. Gizonezko batek hartu dizkit datuak. “Egon adi. Programaren amaieran esango dugu zozketaren emaitza. Zuri hamazazpigarren zenbakia egokitu zaizu”. Handik aurrera, nire bularra danbor hotsa izan da. Egutegiari begiratu diot, santuen laguntza eske. Gaur, San Blas. “San Blas, eman nire bizitzari gas”, egin dut otoitz. Eta pentsatu dut: nire bizitza otoitz ez, oteitz izan da. Oteka bizi izan naiz (deituko ote dut?, gustatuko ote zaio nire ahotsa?, noizbait laztandu ahal izango ote dut haren eskua?, eta beste hamaika ote gehiago ere). Oteak arantzak ditu. Min egiten du. Ez, gure bizitzetan ez dugu otez betetako sastraka itsurik nahi, autopistak behar ditugu. Autopistak, ez galtzeko. Autopistak, norabidea zein den jakiteko. Autopistak: hemen sartu eta han irten. Dena seinaleztatuta, dena marraz eta geziz gidatua. Galderarik ez: erantzunak. Aginduak. Bi euro eta bost zentimo. Ez da garestia. Gehiago ordainduko nukeen neure bizitzako otedia zuztarretik atera eta bistatik galtzearren. Ziurtasunez berotuko nauen antizikloia behar dut bihotzaren tokian. Baina orduan ez nintzateke ni izango: amari “maite zaitut” esaten gauza ez naizen semea, eta, aldi berean, amarekin itota bizi izandakoa. Amaren bizitza autopista izan baita beti. Eta ni, beti atoian. Magdalena Cortinaren adiztegian aginterak agintzen izan du, eta ni indikatibo barik utzi nau. Horra nire bizitza: aditz eklipsez betetako zeru izargabetua. Eta, hala ere, ama maitatzea beste erremediorik ez zait geratzen. Agian, haren orbitatik ihes egiteko adina gasik izan ez dudalako. San Blas, eman nire bizitzari gas.

Bai, indargaia behar dut hegan hasteko, amaren itzalpetik jalgiteko, nintzateke eta nuke guztiak ilargiaren orbitatik hona ekartzeko, nire kabinatxoaren ilunpetik ateratzeko. Agian, ailegatu da momentua berbetan hasteko, bide erdian geratu zaizkidan ipuin ezinezkoak idazteko. Momentua, nire ezin guztiak ahal bihurtzeko, ezina izanaz egiteko. Zorriek sekula ez dute enbaxadarik izan, ezta neuk ere. Baina, azkenean, ailegatu zait ordua, zorri izateari uzteko, nire zorritxarra errebesatu eta krisalidatik irteteko, amaren eta aitaren izpiritu zainduetatik alde egiteko. Eta hori bakarrik egingo dut haien ipuina kontatuz, gure ipuina kontatuz. 

Martxoaren 17an joango naiz Noraren programara. Ipuin bat eramango diot (neurea), eta ipuin bat eskatuko (berea), bion artean Ezinen Ostatua errealitatez betetzeko, gure ipuin ezinezkoa eraikitzen hasteko, gure bihotzetan antizikloi berbera plantatzeko. Neure bizitzaren ipuina kontatuko diot, ezinezkoa bezain erreala, magikoa bezain arrunta. Pentsamenduak berbatuko ditut (dizkiot): Nora, unibertso bat egingo nuke zure barrearentzat, habia bat zure ametsentzat, mila Bagdad zure ahurrean idazteko. Zure ahots kotoialakoan lo egingo nuke, eta ekaitzak ere poztuko lirateke, egutegiaren denbora jipoitua behe-lainoa legez desagerturik. Zerua zure begietan bizi da, Nora, zure niniak galaxiakumeak dira, eta bertan bizi nahi nuke, haitzuloetako malkoen abiadura geologikoan. Nora, nire taupadek zure izena diotelako, zure argazkietan agertu nahi dut, zurekin bizi nahi dut mundua, zure poltsikoak nire argazkiz bete, zure atzamarrak nire atzamarrez. Entzun dezagun euriaren perkusioa goardasol beraren azpian, goardasolpean euria euriagoa da eta.  

Eta ipuin horretako aditz nagusia: haut.