Xabiren txokotxua

Aste honetan kaleratu da 2010eko maiatzeko Euskobarometroa, Euskal Herriko Unibertsitateko Politika Zientzien departamentuak urtean bi aldiz ateratzen duen iritzi publikoaren gaineko ikerketa. Maiatzaren 6tik 28ra Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako 1.200 herritarrei (400 herrialde bakoitzeko) egindako galdeketan bloke nagusi hauek jorratzen dituzte:

• Egoera eta ardura pertsonalak, giro sozial eta ekonomikoa, demokraziarekiko asebetetze eta Konstituzioaren onarpen mailak.
• Egoera politikoaren, gobernuaren (Eusko Jaurlaritzaren) eta politikari ezagunenen balorazioa.
• Sentimendu nazionalista, euskal nortasun sentimendua, autogobernua eta independentziaren inguruko jarrera.
• Biolentziaren garapena eta bere aurreko jarrera, politika antiterrorista eta terrorismoaren bukaera.

Gauza asko idatz daitezke Euskobarometroaren inguruan, baina arreta piztu dit atzo sustatu.com atarian ikusi nuen titular batek (http://sustatu.com/1278070207). Kontua da ikerketa honetan, besteak beste, herritarrei zera galdetzen zaiela: "Zenbateko gogoa duzu Euskal Herria (ez dakit zehazki zein eremutaz ari diren) estatu independente bihurtzeko: handia, txikia edo ez duzu inolako gogorik?". Galdera interesgarria izan daiteke, zalantzarik gabe. Erantzunak honela gelditu dira: gogo handia du herritarren %30ak, %22ak gogo txikia du ("pequeños deseos") eta %33ak ez du inolako gogorik. Tira, hortik ondoriozta daiteke %52ak nolabaiteko gogoa baduela Euskal Herria independente bihurtzeko, baina gutxiengo esanguratsu bat horren aurka dagoela (inolako gogorik ez dutenak, hain zuzen). Ba Euskobarometroko ikertzaileek ez dute horrela ikusten; beraien interpretazioaren arabera, "los deseos de independencia siguen siendo minoritarios en la sociedad vasca". Gogo gutxi dutenak inolako gogorik ez dutenen zaku berean sartzen dituzte. Sustatu.com-en, hain zuzen, horri lotutako galdera egiten zuten: "Independentziarako gogo "txikia" dutenek ez dute independentziarako gogorik?" Ba, antza denez, ez; laster entzungo dugu norbait esaten sudur txikia dutenek ez dutela sudurrik.

Egia da beste galdera batean estatu formaren inguruan galdetu zela: %36ak autonomien estatua (gaur egungoa) defendatzen du, %28ak estatu federalaren aldeko apostua egiten du eta %25ak independentzia lehenesten du. Euskobarometroak egiten duen interpretazioa honako hau da: "La gran mayoría de los vascos sigue oscilando entre la actual fórmula autonómica (36%) y un posible escenario federal (28%) [...] En todo caso, ambas fórmulas integracionistas siguen una clara mayoría de casi dos de cada tres vascos. Frente a estas fórmulas descentralizadoras e integracionistas, el independentismo [...] vuelve a recuperarse, ligeramente,..." Horrela interpretatzea nahiko maltzurra izan daiteke; argi dago, izan ere, independentzia egungo esparru politikoarekin haustea den arren, federalismoa ere (nahi den besteko "integracionista" izanda ere) haustura bat dela egungo ereduarekin, 1978ko konstituzioak beren-beregi debekatzen baitu (145.1 artikulua). Beraz, galderaren erantzunak interpreta daitezke beste moduren batean ere, esaterako, "mientras el 36% de los vascos (hauek ez dituzte las vascas aipatzen) sigue apostando por el actual marco jurídico-político, el 53% de los vascos apuestan por modelos que desafian claramente el actual marco constitucional y apuestan por la superación de sus estrictos límites (la suma del 28% de federalistas más el 25% de independentistas)". Honekin argi geratzen da estatistika, zientzia zehatza eta matematikoa den arren, bere inguruan egiten diren interpretazioak ez direla inoiz ere interpretazio posible bakarrak. Euskobarometroak, izan ere, agerian uzten du bere zuzendariaren eta gertueneko laguntzaileen joera politikoa.

Aipatuko dudan azken puntua buruzagi politikoen gaineko balorazioari buruzkoa da. Hainbat politikariren izenak aipatzen zaizkio inkestatuari, ea ezagutzen dituen eta, hala bada, 1etik 10era zenbateko puntuazioa ematen dien jakiteko. Politikari ezagunenak Patxi Lopez (%97ak ezagutzen duela dio), Jose Luis Rodriguez (%98) eta Mariano Rajoy (%97) dira, besteak beste. Balorazioan 4, 3,1 eta 1,8 ateratzen dute hurrenez hurren. Balorazio altuena lortzen dutenak, aldiz, ez dira hain ezagunak: Aintzane Ezenarro %51k ezagutzen du eta 5eko puntuazioa eskuratu du (gainditu duen bakarra), Mikel Arana %28ak ezagutzen du baina 4,6ko puntuazioa lortu du eta Patxi Zabaleta %52ak ezagutzen du eta 4,4koa lortu du.

Datuok justifikatzeko, Euskobarometroak dio gizartearentzat nahiko ezezagunak diren politikariak gehienbat beraien alderdiko jarraitzaileek ezagutzen dituztela eta, horrela, beraien balorazioa hobetu egiten dela. Horregatik lortzen omen dituzte Aralar edota Ezker Batuko politikariek PP edota PSOEkoek baino emaitza hobeak. Baliteke, baina interpretazioa beste era askotara egin daiteke, jendartearen gehiengoa inozo ezjakintzat hartu beharrik gabe (azken batean interesa duen oro gai da alderdi politiko guztietako buruzagiak ezagutzeko). Nire iritziz, gutxi ezagutzen eta ondo baloratzen diren politikarien arazoa ezagutzan dago; era berean, asko ezagutzen eta gutxi baloratzen diren politikariena ere, ezagutzan dago: jendeak badaki Lopez, Zapatero eta Rajoy zeintzuk diren eta horregatik jasotzen dituzte jasotzen dituzten emaitzak.

Pasa den eguaztenean Jose Luis Rodríguez Zapatero (ezizenez ZP) Espainiako Gobernuko presidenteak estatuko defizit handiari aurre egiteko neurriak aurkeztu zituen Madrileko Diputatuen Kongresuan. Beste behin, hautsak harrotu ditu ZPk esandakoak. Izan ere, neurri hauek ustez ezkertiarra den gobernu batek hartzea benetan lotsagarria iruditzen zait (azaldu zituen moduan, behintzat).

25 urtean lehen aldiz (1985etik alegia) jubilatu eta alargunen pentsioak ez dira KPIaren (Kontsumorako Prezioen Indizearen) arabera igoko. Gutxieneko pentsioak eta Errenta Aitorpena egin behar ez dutenenak izan ezik, beste guztiak izoztuta geratuko dira. Benetan neurri sozialista, kontuan izanda familia gero eta gehiago pentsiodunei esker bizi dela, lan egiteko adinean daudenak ez baitute lanik egiteko aukerarik.

Menpetasun egoeran dauden gaixoei ematen zaizkien laguntzak espedientea onartu ondorengo aldia bakarrik hartuko dute bere gain. Hau da, demagun, gaur istripu larri bat izanez gero eta lan egiteko gaitasun fisikoa galduz gero, laguntzak eskatu eta tramite guztiak onartu arte zain egon beharko du gaixoak; bien bitarteko gastu eta zaintza guztiak bere edo familiaren poltsikotik ordaindu beharko ditu, baita tramiteak betetzeko 6 hilabeterainoko epea itxaron behar badu ere. Neurri hau ere, no comment!

Garapenerako laguntza 2011 eta 2012 urteetan 600 milioi euro gutxiagokoa izango da. Hau da, oraindik gu baino askoz okerrago dagoenari orain arte eman diogun limosna apurra oraindik txikiagoa izango da datozen urteetan. 2008an, BPGaren %0,43a eman zuen Espainiak, NBEk proposatu eta adostutako %0,7tik urrun (eta geroago eta urrunago, antza denez).

Ume jaioberrien gurasoei 2008tik ematen zaizkien 2.500 euro famatuak ezabatu egingo dira. Neurri hau, bere garaian, lotsagarria iruditu zitzaidan. Ez kopuruagatik, bere unibertsaltasunagatik baino (unibertsalak baikara aberatsei erregaluak egiteko orduan, beste ezertan baino lehen). Esango didazue, bestela, adibidez, Borboiko Felipek izandako haurrak eta langabezia eta miseria gorrian dauden batzuek izandako haurrek sari bera izatea zer den. Populismo merkez jantzitako bidegabekeria hutsa, besterik gabe.

Beste alde batetik, botikak erosteko orduan tratamenduak eskatzen duen kopurura egokitutako dosiak emango dira. Horrela, botika kopuru handiegia saltzea eta soberakinak etxeetan pilatzea eragotzi nahi da, horrek dakartzan arriskuekin (automedikazioa kasu). Neurri hau interesgarria da, baina partxe hutsa.

Polemika gehien beste neurri batek sortu du, orain arte inoiz egin ez denak: funtzionarioen soldatak murriztu egingo dira aurten lehen aldiz. Karguaren arabera, murrizketa %5 eta %15 artekoa izango ei da eta esparru guztiak hartuko ditu bere baitan (estatuko, autonomia erkidegoetako, udaletako eta unibertsitateetako funtzionarioak). Gobernuko ministroek, diputatuek eta senatariek ere beraien elkartasun maila handia erakutsi nahi izan digute eta beraien soldatak %15 jaitsiko omen dituzte.

Funtzionarioak aipatzeak beti sortzen du halako giro berezi bat. Langile gehienek (funtzionarioek izan ezik, jakina) eta langabetuek inbidiaz begiratzen diete garai latz hauetan ere lanpostua ziurtatuta daukaten horiei. Askotan egin izan dugu barre (egoera bestelakoa zenean gehienbat) administrazio publikoko jende horiei eta beraien jardueren kontura; lanpostua ziurtatuta izateak alferrago bihurtzen dituela uste izan dute askok, aparteko lasaitasunez lan egiten dutela... Denetarik egongo da ziur asko, baina beti bezala orokorkeriak egitea ez zait batere justua iruditzen (kontuan izan 2.659.010 funtzionario daudela estatuan, horietatik bateren bat langile fina izango da, ezta?). Funtzionarioak, pribilegiatu batzuk direla ukatu gabe, zergatik ordaindu behar dute beraiek sortu ez duten krisia? Krisia sektore finantzieroan sortu zenean estatuek bankuei laguntzeko erabilitako dirua berreskuratzeko zilegi da langileei eta beharrizanean daudenei gerria estutzeko eskatzea Espainiako bost banku handienek 2009an 16.000 milioi euroko irabaziak izan zituztela kontuan hartuta? Ez al litzateke bidezkoena Estatuak emandako diru hori itzultzeko eskatzea, herritarrek ordaindu behar izan gabe?

Lehenengokoa izan naiteke funtzionarioei esfortzu berezi bat eskatzeko orduan. Baina beti ere esfortzu horretatik lortzen den dirua gizartearen zerbitzura erabiltzeko bada: hezkuntza, osasuna, garraio publikoa, lanpostuak sortzea... baina inola ere ez denon lepotik aberastu diren gutxi batzuek beraien luxuzko egoera bere horretan manten dezaten.

Izan ere, hemen dator txisterik handiena: errentarik altuenekoei zergak igotzea planteatzen ote duen galdetuta, ZPren erantzuna: ez dugu baztertzen. Beraz, krisialditik irtetzeko errezeta bakarrak eskuin neoliberalak planteatutakoak dira: gastua ahalik eta gehien murriztu, kontuan izan gabe estatuaren gastuak (sozialak behintzat, beste gastu mota asko daude eta) errenta apalenei egiten diela mesede. Aberatsek lortzen dute beste bide batzuetatik (pribatutik) publikotik espero ezin daitezkeen zerbitzu eta arreta bereziak.

Alderdi Popularrak Berdintasun eta Etxebizitza ministerioak kentzea proposatu dio gobernuari, baita Hezkuntza eta Kultura ministerioak batzea ere. Ez du aipatu (ez da batere harrigarria) adibidez Defentsa ministerioan murrizketak egitea. Nolako aurrekontua du gerran eta heriotzan oinarritzen den ministerio horrek? Ejerzitoa, bake garaian (ustez bake garaian gaude), parasito sozial kuadrila bat besterik ez da. Zer onura ekartzen dizkigute hainbat jeneral, komandante, sarjentu eta abarrek? Arazo eta susto ugari, abisurik eman gabe gure herri eta mendietan "aprobak" egiten ikusten ditugunean.

Berdintasun ministerioak propaganda hutserako baino ez du balio bere horretan. Egiten dituen lanak garrantzizkoak direla ukatu gabe (berdintasuna helburu izan beharko genuke gure gizartean) lan hori erraz bete daiteke modu transbertsal batean (ministerio guztiei dagokie beraien esparruan emakume eta gizonen parekidetasuneranzko pausoak ematea). Ez dago, beraz, ministerio konkretu baten beharrik horretarako. Etxebizitza alorreko politikak autonomia erkidegoetara transferituta dauden neurrian, ez du zentzurik ministerio bat izatea, berriz ere propagandarako ez bada.

Aldaketa hauek guztiek ez dute sakoneko arazoa (langabezia eta beharrizan sozialak) konpontzeko ezer lortuko. Konfiantza lortzea omen da ekonomia martxan jartzeko baldintza: horretarako egokiena erantzuleek beraien erantzukizunak hartzea litzateke, ez inolako errurik ez duten herritarren gain zama guztia jartzea. Izan ere, krisi honetatik ateratzeko bidea kontsumo masiboa dela sinistarazi nahi izan digutenek (kotxeak erosteko dirulaguntza itzelak adibidez) orain kontsumoa gogor murrizteko neurriak hartzeaz mintzo dira (funtzionarioen soldatak eta pentsioak murriztea kontsumoaren aurkako atentatua da argi eta garbi). BEZ zerga ere laster igoko dute gainera. Beti bezala behartsuenak irtengo dira galtzaile, gehienek beraien eros ahalmena eta eskubide sozialak murriztuta izango dituzte eta gutxi batzuek betiko antzera jarraituko dute, ezer gertatu ez balitz bezala.

Erresuma Batuan hauteskunde osteko negoziazioetan darraite oraindik. Aurreko barikuan bertan kontserbadore eta liberal demokraten arteko elkarrizketak hasi ziren, baina, aldi berean, alderdi liberal demokratako kideak laboristekin ere negoziatzen ari dira. Kontua ez da uste bezain erraza; liberalak zatituta daude gai honetan. Hala, beraietako batzuek (Eskoziako gehienek adibidez) ez dute ontzat ematen kontserbadoreekin akordioa lortzea. Alderdiko sektore eskuindarrenak aldiz (Nick Clegg burua hor tartean legoke) ez omen du laboristekin gobernu aurrerakoia egiterik nahi.

Sorpresa izan zen atzo arratsaldean Gordon Brown lehen ministro laboristak bere dimisioa aurkeztu izana. Dirudienez, liberal demokratek ez zuten inola ere gogoko Brown eta askorentzat bera zen lib-lab koalizioa abiarazteko oztopo garrantzitsuenetakoa. Hala ere laborista eta liberalen arteko balizko koalizioak ez luke behar besteko onarpenik izango Parlamentuan (650 diputatutik 315 izango lituzke bakarrik) eta etengabe beste alderdi txikiagoen menpe legoke (Eskoziako SNP, Galesko Plaid Cymru, Alderdi Berdea, Ipar Irlandako SDLP eta Aliantzaren alderdia...), orotara ere 329ren babesa lortzeko (babes txikiegia eta alderdi gehiegi).

Horrez gainera, Alderdi Laboristak beste lehen ministro bat hautatu beharko luke eta Alderdi Kontserbadoreak (eta bere inguruan mugitzen diren talde enpresarial, komunikatibo...) hortik ere egurra emango lioke, Gordon Brown lehen ministro izan den denboran bezala (kontuan izan Gordon Brown 2007tik dela lehen ministro eta aurreko ostegunera arte ez dela inoiz postu horretarako hauteskundeetan aurkeztu). Herritarrek ere zalantzaz hartuko lukete boto galera nabarmena izan eta bigarren postura igaro den alderdi bat gobernuaren buru izatea eta, gainera, beraien bizkar hautatutako lider berri batek gidatuta.

Uste dut pixkanaka-pixkanaka kontserbadore eta liberalen arteko akordioa gero eta hurbilago dagoela. Ez naiz aposturik egiten ausartzen, oraindik ustekabeko asko gerta daitezke eta. Tristeena hau izan daiteke: kontserbadoreekin ituna egiteko liberalek beraien programako punturik interesgarrienak (hauteskunde erreforma, erreforma politikoa, armamentu nuklearraren aurkako jarrera...) alde batera utzi beharko dituztela. Aukera garrantzitsua galtzea izango litzateke.

Erresuma Batuko boto zenbaketa amaituta (eserleku bat falta da, baina hautagai baten heriotza dela eta maiatzaren 27ra arte atzeratu dute) emaitzak ezagutzen ditugu. Atzo gaueko lehen inkestek ziotenaren haritik, honela geratu dira alderdi nagusiak:

• kontserbadoreak izan dira garaile, bai botoetan (%36,1) baita eserlekuetan ere (306 eserleku). Gehiengo absolutua lortzeko 20 eserlekuren faltan.
  
•  laboristak bigarren, botoen %29a eta 258 eserleku lortuta;
  
• liberal demokratak hirugarren, uste zena baino emaitza kaxkarragoekin, botoen %23 eta 57 eserleku.

Hortik aparte, Eskozia eta Galesko abertzaleek 6 eta 3 eserleku lortu dituzte hurrenez hurren. Alderdi Berdeak eserleku bat lortu du lehen aldiz. Ez dute zorte bera izan UKIPeko euroeszeptikoek, BNPko ultraeskuindarrek edota Respect koalizio ezkertiarraren jarraitzaileek, besteak beste.

Ipar Irlandan DUP unionista erradikalak lehen postuan jarraitzen duen arren (botoen %25 eta 8 eserleku lortuta) deigarria izan da Peter Robinson alderdiko buru eta Ipar Irlandako lehen ministroak eserlekua galtzea. Orain hilabete batzuk bere emaztearen inguruan sortutako zurrumurruek eta unionista erradikalenen konfiantza galtzeak eragingo zion. Bere eserlekua Alliance Party alderdi txikiak eskuratu du (banaketa sektarioen aurkako alderdiak). Albiste ona, beraz. Bestalde, SDLPko nazionalistek eta Sinn Fein-eko errepublikarrek lehengo ordezkaritza bera lortzen dute (3 eta 5 eserleku hurrenez hurren). Aipatzekoa Fermanagh and South Tyrone eskualdean botoak hiru aldiz zenbatu behar izan dituztela eta azkenean Sinn Fein-ek 4 botoko aldeaz irabazi diola hautagai unionista independenteari.

Erresuma Batuan ohitura denez, orain arteko gobernu buruari (beraz Gordon Brown laboristari) dagokio gobernua osatzeko elkarrizketei ekitea. Hala ere oso zaila izango zaie laboristei Downing Street-eko 10. zenbakian jarraitzea. Izan ere, Nick Clegg liberal demokratak argi eta garbi garaile aitortu du David Cameron kontserbadorea. Azken honek Clegg-i elkarrizketarako gonbitea egin dio dagoeneko. Beraz, aukera gehien dituena kontserbadoreen gobernua da, liberalekin koalizioan edo beste alderdiekin unean uneko akordioak osatuz.

Ez ditut alderdi bakoitzaren proposamenak zehatz-mehatz ezagutzen, baina badirudi gai ekonomikoetan (hauek izango dira garrantzitsuenak datozen hilabeteetan Erresuma Batuan) ez dagoela alde handiegirik kontserbadore eta liberalen artean. Defizita murrizteko politika klasikoak egingo dituzte (zerga sistema aldatu, pentsio eta zerbitzu publikoak murrizten joan "efizientziaren" aitzakipean...). Laboristak gobernura iristekotan ere, parlamentuaren babesa lortzeko antzeko errezetak egin beharko lituzkete, beraz, ez dut uste alde nabarmenik dagoenik.

Kontserbadoreek eta liberal demokratek duten desadostasun nabarmenena hauteskunde legearen erreformari buruzkoa da. Kontserbadoreek, finean, ontzat ematen dute Britainia Handiko sistema tradizionala, eta, gehinera jota, erreforma txiki batzuk proposatuko dituzte (adibidez, barruti bateko hiritarrek behar beste sinadura bilduz gero beraien diputatua kargutik kentzeko eta hauteskunde berriak deitzeko eskubidea izatea). Liberal demokratentzat hori ez litzateke nahikoa izango: sistema proportzionalaren aldekoak dira (Irlandan erabiltzen den Single Transferable Vote sistema berezia ezartzea nahi dute).

Ikusi beharko da zer gertatzen den. Zalantzarik gabe, hauteskunde osteko negoziazio bizia eta gogorra daukate Londres alde horretan.

Aspaldian blog honetan ezer idatzi gabe, gaurko eguna baliatu nahiko nuke Erresuma Batuan (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) gaur egingo diren hauteskundeei buruz gogoeta txiki bat egiteko.

Britainia Handian eta Ipar Irlandan, orotara, 650 diputatu hautatuko dituzte. Sistemak ez du zerikusirik Hego Euskal Herrian ohituta gauden hauteskunde sistemekin. Britainia Handia eta Ipar Irlanda 650 barruti txikitan banatuta daude (constituencies deitutakoak) eta bakoitzak ordezkari bakar bat bidaltzen du Londresko House of Commons-era (parlamentu britainiarraren hiru adarretatik herriak zuzenean hautatzen duenera; beste biak Koroa eta House of Lords deituriko izendapenezko ganbera dira).

Ulertzeko, bertan erabiltzen den sistema Ipar Euskal Herrian kantonamendu hauteskundeetan edo Frantziako Asanblada Nazionalerako hauteskundeetan erabiltzen dena bezalakoa da (lurralde bakoitzak ordezkari bakarra hautatzen du) baina kasu honetan ez da bigarren itzulirik izaten; itzuli bakarrean boto gehien lortzen dituen hautagaiak eserlekua lortzen du. Sistema honek ingelesez duen izenak argi eta garbi azaltzen du filosofia hori: First Past the Post (FPTP), hau da, "lehenengoak postua lortzen du".

Adituen arabera (Maurice Duverger kasu), sistema honek alderdi biko sistema baten sorrera bultzatzen du; boto emaileak bi talde nagusitan biltzera bultzatzen ditu, tradizionalki ezkerra eta eskuina izenda ditzakegunak. Horixe izan da Britainia Handiaren kasua (Ipar Irlandaren kasua berezia da, bertako gatazka politikoak alderdi sistema berezia sortzea eragin baitu): XIX. mendean tory-ak (kontserbadoreak, noblezia eta kleroarekin lotuak) eta whig-ak (liberalak, hirietako burgesiaren ordezkariak) ziren nagusi. Tory izena gaur egun ere kontserbadoreak izendatzeko erabiltzen den arren, pixkanaka izen horiek aldatu eta Alderdi Kontserbadorea eta Alderdi Liberala bihurtu ziren hurrenez hurren.

1920tik aurrera, Alderdi Liberala gainbehera hasi zen eta langileek ordezkaritza zuzena izatearen alde egin zuten. Lehenengo Mundu Gerran (1914-1918) langile klaseak eta klase apalek nazioaren alde borrokatu zutenez, bake garaian nazioaren etorkizuna erabakitzeko joko politikoan partehartze zuzenagoa nahi izan zuten. Horrela, sindikatuen inguruan antolatutako langileek Alderdi Laborista sortu zuten. Ordundik hona bi alderdi horiek (kontserbadoreak eta laboristak) izan dira Britainia Handiko joko parlamentarioan nagusi (alderdi Liberala ez da inoiz guztiz desagertu, hor egon izan da, nahiz eta ordezkaritza mugatua izan).

Sistema itxi horretan leku propioa izatea lortu dute Eskozia eta Galesko alderdi abertzaleek (Scottish National Party eta Plaid Cymru-The Party of Wales hurrenez hurren). Hauek 1970eko hamarkadatik aurrera tokia izan dute Komunen Ganberan. Aldaketa nabarmenena 1980ko hamarkada hasieran gertatu zen: oposizioan zegoen Alderdi Laboristaren sektorerik eskuindarrenek, alderdiaren erradikalizazioa salatuta, alderdia utzi eta Alderdi Sozial Demokrata sortu zuten. Hauek liberalekin elkartu ziren eta gaur egun ezagutzen dugun Alderdi Liberal Demokrata (Libdem ezizenez ezagutuak) sortu zuten.

Aldaketa hauek gorabehera sistemak alderdi nagusi bien inguruan jiraka jarraitu izan du orain arte. Adibidez, 2005ean egindako hauteskunde orokorrak hartuz gero, datu hauek topatzen ditugu: Alderdi Laboristak botoen %35,3a lortuta eserlekuen %55,2a lortu zuen (gehiengo absolutu zabala). Alderdi Kontserbadoreak botoen %32,3 eta eserlekuen %30,7. Liberal Demokratek botoen %22,1 eta eserlekuen %9,6. Alderdi abertzaleak ere kaltetu zituen murrizketa horrek: Eskoziako SNPk botoen %1,5a eta eserlekuen %0,9a lortu zuen eta Plaid Cymru-k botoen %0,6a eta eserlekuen %0,5a. Kaltetuak dira, halaber, Britainia Handiko gainerako alderdiak, boto kopuru garrantzitsua baina oso barreiatua dutenak, besteak beste Independentziaren Alderdia (UKIP), Alderdi Berdea edota BNP alderdi ultraeskuindarra (hiru hauek ez dute ordezkaririk parlamentuan, bakoitzak botoen %0,7 eta %2 artean lortu arren).

Gaurko hauteskundeak azken hamarkadetako "irekienak" direla esan ohi da komunikabideetan. Hauteskunde sistema honek, hain zuzen, gehiengo absolutudun parlamentuak sortzeko joera du, alderdi handien emaitzak puztuz eta txikienak murriztuz. Baina orain hain zabalik ikusten dute britainiarrek kontua ze, aurreikuspen gehienen arabera ez omen da gehiengo absoluturik egongo (ingelesez hung parliament deitzen dutena, hau da, zintzilik dagoen parlamentua hautatuko omen dute). Beste lurralde askotan (gurean tarteko) hain ohikoa dena (alderdiek gobernatzeko koalizioak osatu behar izatea) beraientzat ia-ia tragedia nazionala dela dirudi. Izan ere, 1974ko otsaileko hauteskundeetan irten zen azken aldiz hung parliament delakoa, eta egoera gobernaezina iruditzen zitzaienez urte bereko urrian hauteskundeak errepikatu zituzten (Alderdi Laboristak irabazi zuen, baina tarte txikiarekin). Ordutik aurrera Margaret Thatcherrek, John Majorrek eta Tony Blairrek gehiengo absolutu zabalekin irabazi izan dituzte hauteskuneak.

Alderdi Laboristak agintean daramatzan 13 urtetan (1997-2010) erabaki gogorrak hartu behar izan ditu. Alde batetik, ez du atzera egin Thatcherrek hasitako politika neoliberalen arloan; aitzitik, gero eta pribatizazio gehiago egin izan dira eta horrek, zalantzarik gabe, laboristen boto emaile tradizionalengan (langile eta behe klaseetako herritarrengan) haserrea sortu du maiz. Beste alde batetik, 2001etik hona Tony Blairrek lehenengo eta bere ondorengo Gordon Brownek (egungo lehen ministroak) gero AEBek nazioarteko terrorismoaren aurka egindako ofentsiban %100ean parte hartu dute (Afganistan eta Irakeko gerretan, besteak beste) eta hori ere ez da batere gustokoa britainiar askorentzat.

Horren aurrean, Alderdi Kontserbadoreak lider gazte bat aurkeztu du, David Cameron. Inkesten arabera bera da hurrengo lehen ministroa izateko faboritoa. Diskurtso berritzailea ekartzen saiatu da Alderdi Kontserbadorera, baina funtsean politika ekonomiko thatcheristaren jarraitzaile sutsua da. Argi dago, boterea lortuz gero, aberatsei zergak jaistea, zerbitzu publikoak pribatizatzea eta gastu publikoa murriztea izango direla bere lehentasunak.

Kanpainako sorpresa Alderdi Liberal Demokratako Nick Clegg hautagaiak eman du. Inkesta batzuetan Alderdi Laboristaren aurretik azaltzen da boto intentzioari dagokionean eta, sistemaren eraginez, ordezkaritza lortzea zailago duen arren, hurrengo parlamentuan kide erabakiorra izango dela dirudi. Hain zuzen, Liberal Demokratek hauteskunde sistema aldatzea ezinbestekotzat jotzen dute koalizio gobernuren batean parte hartzeko. Single Transferable Vote delakoa (Irlandan erabiltzen dena) proposatzen dute. Hau iraultzaren tamainako aldaketa litzateke britainiar politikagintzan. Kontserbadoreek ez dute inola ere sistema aldatzerik nahi eta laboristek tarteko zerbait proposatzen dute, Alternative Vote delakoa.

Liberal Demokratek beraien alde duten elementuen artean bi dira azpimarratu beharrekoak: eskubide zibilen aldeko eta Irakeko gerraren kontrako jarrera, alde batetik, eta azken urtean britainiar parlamentua zipristindu zuen gastuen eskandaluan (expenses scandal) beste bi alderdiak baino askoz gutxiago zikindu izana. Ekonomikoki, aberatsei zergak jaistearen alde daude, baina bankuen jarrera kontrolatzeko nahia ere agertu dute.

Alderdi txikiagoei dagokienean, alderdi abertzaleek aurreko maila mantenduko dutela dirudi. Agian, Eskozian agintean izateak eragina izan dezake SNPren emaitzetan. Bestalde, inoiz parlamentura iristea lortu ez duten alderdi batzuk aukera daukate postua lortzeko. Alderdi Berdeak pare bat eserleku lor ditzakeela aipatzen da, adibidez. BNPko ultraeskuindarrek, agian, langile klasearen haserre botoa eskura dezakete, etorkinen aurkako kanpaina populista egiten baitu alderdi horrek (etorkinek britainiarrei lanpostuak kentzen dizkietela leporatuz).

Zalantzarik gabe guztiz zirraragarriak dira hauteskunde hauek. Ezin dugu inola ere jakin nola geratuko den osatuta parlamentu berria, barruti bakoitzean gertatuko dena jakin gabe. Ustez seguruak diren barrutietan (hau da, alderdi batek ia %100 ziurtzat jotzen duenean garaipena) parte hartze mailak sorpresa ekar dezake. Zalantza gehien dauden barrutietan erabat irekia dago jokoa. Norantz joko dute hautesleek? Arrazoi lokalen edo nazionalen araberako botoa emango ote dute? Emaitzak eskura ditugunean luze eta zabal komentatzeko aukera izango dugu.

Beno, igaro dugu BECeko finala. Emozioz betetako eguna, zalantzarik gabe. Bertso zirraragarriak entzuteko aukera paregabea izan dugu, eta bertara hurbiltzerik izan ez dugun askok seguru bertaratutakoen inbidia izango genukeela. Ze emozioa izan behar duen 15.000 bertsozale zortzi txapeldun handiren jarduna bertatik bertara entzuten eta bizitzen egotea...

Hunkitu egin naiz saioko hainbat momentutan. Batzuk aipatzearren Ametsen goizeko kartzelako lana aipatu beharko litzateke, baita Maialenek arratsaldeko saioan kantatutako bertsoak ere ("hospitaleko medikua minbizidun haurrei begira). Sari banaketa, Joxe Agirreren eskutik, ikusgarria, benetan. Eta sorpresa atsegin bezala, Jon Maia hirugarren gelditzea, jardun ederra egin ondoren. Atsegin eman dit, baita, Sustrairen erregulartasunak, gogor hasi eta bere horretan iraun du amaiera arte.

Andoni Egañari dagokionez, bertsolari itzela dela ukatu gabe, ez dut uste bere onenean egon denik. Igual bere bertsokera baino beste batzuena atseginago zaidalako iruditu zait horrela. Buruz bururako izenak esan dituztenean, zalantza handia izan dut, biek (Amets eta Maialen) saio borobila egin dute eta. Kartzelako lanetan biak bikain, ezin hobeto. Ametsek egindako akats txiki bateren batek eramango zuten balantza hernaniarraren aldera...

Bertsolaritza gaztetzen ari da eta, apurka-apurka, emakumeak dagokien tokia hartzen ari dira. Hemendik aurrera bertsolarien irudi tradizionala aldatuko den seinale. Hala bedi!

Berria egunkariaren web gunean Bertsolaritza txapelketarako kiniela osatzeko aukera dago. Sari onak zozketatuko dira irabazleen artean. Nik egin dut nire kinielatxoa, ez dakit buruak edo bihotzak horrela eskatuta. Hemen jartzen dut guztion aurrean (finaleko ordena jarri behar da):

1- Maialen Lujanbio. Sendo dabilen bertsolaria da eta merezi du.

2- Andoni Egaña. Txapelduna ezin beherago jarri, Jendeak dioenez lasai joan ahal izango da, erakutsi baitu orain arte bertsolari aparta dela. Nire iritziz, hori presio handiaren sortzaile ere izan daiteke.

3- Amets Arzallus. Finaleko gazteena, baina sendo dagoena. Bertsolari abila.

4- Sustrai Colina. Atsegin dut Sustrairen bertsogintza, zerbait berezia antzematen diot (ez dakit zer den azaltzen).

5- Unai Iturriaga. Esperientzia handia du finalean, azkenengoan buruz buru arituta txapela gertu izan zuen. Zaila du irabaztea baina gogor arituko da, zalantza barik.

6- Jon Maia. Hau ere beteranoen taldekoa.

7- Aitor Mendiluze.

8- Aitor Sarriegi. Ez du meritu makala behe-behetik hasita finaleraino heltzeak. Bera da finaleko esperientziarik ez duen bakarra, ikusiko dugu nola moldatzen den.

Esan beharrik ez dago, ez naizela bertsolaritzan aditua, iritzi xume bat besterik ez da. Finala oso lehiakorra izango dela uste dut, eta zaletu guztiok gozatuko dugula egingo dituzten saio bikainetaz. Zorte on guztioi!

Atzo egin nuen urteroko erromesaldi txikia euskal kulturaren Meka edo Jerusalemera. Inoiz komentatu dudanez, Durangoko abendu hasierako plaza hori ezinbesteko zaio gure kultura txikiari biziraungo baldin badu. Bertan ikusi nuenez, iraun ezezik, eraldatu ere egingo da apurka-apurka, teknologia berriek dakartzaten aukera eta erronka berriei esker (edo horien ondorioz, esan beharko nuke?).

Espero baino jende gutxiago sumatu nuen Azokan, larunbat arratsaldea izanik, nahiko urri zela esango nuke. Joan ginenentzako, aldiz, askoz hobe, erakus mahaietara gerturatzeko inolako trabarik ez genuen izan eta. Hala ere, atzo jende gehien pilatu zen gunea e-book-ari buruz (liburu elektronikoaz ari naiz) azalpenak ematen zituen stand-a zela iruditu zitzaidan.  Nik neuk ere, denbora dexente igaro nuen "tramankulu" horiei begira eta gogoeta batzuk biztu zizkidan bertan ikusi eta entzundakoak.

Liburu elektronikoa, finean, pantaila txiki bat da; esan dezagun, bere pisua (gutxi gorabehera) koaderno txiki baten antzekoa dela. Bertan, irakurleak ia nahi beste liburu sar ditzake eta, beraz, edonora doala ere aldean eraman bere liburutegi txiki partikularra. Elkar liburudenda-sare euskaldunak saltzen dituen modeloetan, adibidez, 1.500 libururentzako tokia dago. Horri, gainera, kanpoko memoria txiki bat gehi dakioke, argazki makina digitalek duten antzerakoa; horrela, beste hainbeste liburu eraman ditzakegu aldean.

Ordenagailu eta bestelako pantailek ez bezala, e-book-ak ez du argi propiorik botatzen. Hori dela eta, argia behar dugu bertan irakurtzeko, liburuko papera irakurtzeko behar dugun bezala. Baina, horri esker, ez omen da ikusmena gehiegi nekatzen, ordenagailuaren aurrean orduak pasatzen ditugunean ez bezala.

Beste alde batetik, imprimatzeko kostuak aurrezten direnez, liburu baten bertsio elektronikoa paperezkoarena baina merkeagoa da jadanik. Atzo entzun nuenez, liburu baten bertsio elektronikoa paperezkoa baina %25 inguru merkeagoa da, baina eskaria igotzen joan ahala, gehiago merketuko omen da (Amerikako Estatu Batuetan, adibidez, bertsio elektronikoa paperezkoa baina %50 inguru merkeagoa ei da).

Hala ere, dena ez da arrosa kolorekoa, noski. Momentuz liburu elektronikoen eskaintza ez da oso zabala, nahiz eta euskaraz (hasieran egoteko) eskaintza nahiko txukuna iruditu zitzaidan. Besteak beste, Unai Elorriaga, Karmele Jaio, Kirmen Uribe, Uxue Alberdi, Joan Mari Irigoien... bezalako idazle ezagunen lanik berrienak dagoeneko formatu horretan irakur daitezke.

Irakurgailuen prezioa nahiko altua da (200-300 € inguru, oker ez banago), baina horrelako bat erostearekin batera hainbat liburu oparitzen dizkizute, eta horrek nahikoa konpentsatzen duela iruditzen zait.

Arazo bakarra ikusten diot momentuz (nahiko larria iruditzen zaidana, gainera): Irakurgailua galdu edo matxuratzen bazaizu edo lapurtzen badizute, ezer barik geratzen geratzen zara (ez irakurgailu ez liburu). Irtenbide bat liburuen kopia bat ordenagiluan edo bestelako diskoren batean gordetzea izan daiteke, Espainiako Gobernuko kultura ministroak atxilotzen ez bazaitu pirata zarelakoan.

Duda barik, aldaketa garaiak datoz kulturgintzan (eta kultura horren zabalkunde bideetan). Epe ertain eta luzera, zein izango da liburuaren etorkizuna? Libururik irakurriko al dugu paperean, ala egun osoa pantailei begira igaroko ote dugu? Zalantza beteriko gaia dela ukatu gabe, gauza bat esan dezakegu argi eta garbi: oraindik orain, paperezko liburuak etorkizun sendoa duela aurretik. Urte luzeetako ohiturak ezin baititugu goizetik gauera aldatu, aldaketaren eraginak ezagutu aurretik, behintzat.

70 urte baino gehiago igaro behar izan dira Bilboko, Donostiako eta Gasteizko elizbarrutiek frankismoak hildako abade eta erlijiosoei aitorpen publikoa emateko. Gaur goizean entzun dudanez, datorren hilaren 11n, larunbata, hileta meza egingo diete 14 elizgizonoi. Kontuan izan behar da bere garaian ez zutela hileta publikorik izan: hil zituztenean nola edo hala ehortzi zituzten eta beraien senideek ere ez zuten 40 urteko "nazionalkatolizismoan" euren familiako abadeak ohoratzeko aukerarik ere izan.

Orain dela gutxi irakurria dut nire herrikide Alberto Onaindiak (Markina, 1902 - Donibane Lohitzune, 1988) idatzitako "Hombre de paz en la guerra" memoria liburua. Onaindia bera ere abade gaztea zen Gerra Zibilaren garaian, eta hildako abade baten anaia (Celestino Onaindia Zuloaga). Liburuan modu zirraragarrian kontatzen du bere anaiaren heriotza nola izan zen. Inolako epaiketarik gabe, deklaratu gabe, gauez, txakur zorritsuak balira bezala erail zituzten abade horiek "Gurutzadan" etorritako "nazionalkatoliko" haiek.

Larruskain-Amallo auzoan bizi zen Jose Sagarna Uriarte abade gaztea ere frankistek erail zuten. Auzoko jauntxo bat kontra jarri zitzaion, ustez gona kontuak ere tarteko zirela ( orrialde honetan daukazue istorio osoa, zabal kontatuta http://eibar.org/blogak/orakulua/archive/2006/10/17/704).

Bera fusilatu zuten tokian, 1958an, usteldutako sagarrondo bat erorita zegoen eta "mirariz" berriz tentetu ei zen. Inguruko auzotarrek berehala lotu zuten gertakari harrigarria Sagarnaren heriotzarekin, baina garaiko agintariek era guztietako metodoak erabili zituzten zurrumurru horiek isiltzeko. Gaur egun ez dago arbola horren arrastorik, Markina-Xemeingo udalak 1988an Sagarnaren omenez jarritako gurutze bat baizik.


70 urte pasatu behar izan dira hiletarako. Gehiegi. Gure herriak asko sufritu du urte hauetan guztietan. Baina ea oraingo onarpen honek jazotakoaz pentsatzera garamatzan, berriz ere horrelakorik inoiz gerta ez dadin.

Jo, honezkero ia 4 hilabete pasatu dira azkenekoz hemen zerbait idatzi nuenetik. Ez da zeregin askorik izan dudalako, agian nahiko alfertuta egon naizelako izango zen. Izan ere, honelako gauzetarako (hau da, blog bat egunero edo sarritan eguneratu edo zerbait idazteko) barne diziplina handia behar da.

Uda ere gainean dugula nabari da, egunotan dugun beroaldia jasan ezinik gaude eta. Egun hauetan eskerrak nahiko lasai nabilen, baina hala ere burua fresko mantentzeko lanak... Ordenagailu patata hau egun osoan biztuta, ez dakizue nolako beroa ematen duen. Gainera, leihoa ezin zabaldu gabera arte... etxea berotuta daukat eta oraindik uztaila ere ez dugu hasi. Pare bat hilabete barru, honek infernuko zuloaren antza handiagoa izango du beste ezerena baino.

Eguraldiari buruz hitz egiten hasita, ezin ETBko mapa famatua aipatu gabe utzi. Atzo agertu zen, EAE, Nafarroa eta Iparraldea elkarrengandik ondo bereizita eta inguruko herrialdeekin (Errioxa, honek mapako protagonista ematen du, Burgos, Kantabria, Aragoi, Bearn...) nahastuta.

Polemika horren erdian hau da nire galdera: ezinbestekoa da eguraldi mapetan muga politikoak jartzea? Eguraldia lurralde politikoen arabera aldatzen al da? Niregatik izango balitz, marra gabe jarriko nuke. Zorionez, natura jakintsua da (esaerak dioen moduan) eta ez du segundorik galtzen gure eztabaida politiko txatxuetan.